SRPSKE KONTROVERZE O DRUGOM SVETSKOM RATU

DUŠAN PROROKOVIĆ Nerazjašnjeno je zašto je Crvena armija, posle oslobađanja Beograda, umesto ka Zagrebu,...

DUŠAN PROROKOVIĆ

Nerazjašnjeno je zašto je Crvena armija, posle oslobađanja Beograda, umesto ka Zagrebu, „skrenula“ ka Budimpešti

Šta su pouke koje možemo izvući iz Drugog svetskog rata? Koliko nam je ostalo nepoznatih detalja o dešavanjima neposredno pred i tokom Drugog svetskog rata a koji su presudno uticali na istorijske tokove u drugoj polovini HH veka? Da li nam se istorija ponavlja? Da li je nacizam živa ideologija? Sve su ovo pitanja koja su razmatrana i o kojima se polemisalo tokom međunarodne naučne konferencije Sedamdeset godina od oslobođenja Beograda: borba protiv nacizma 1944-2014. u organizaciji moskovskog Fonda strateške kulture i beogradskog Fakulteta za diplomatiju i bezbednost. Konferencija je održana u Beogradu, 17. oktobra, dan posle posete predsednika Rusije Vladimira Putina Srbiji. Uvodno izlaganje imao je dr Valentin Katasonov, a skup, koji je okupio dvadeset naučnih radnika iz Srbije i Rusije, svečano je otvorio gradski sekretar za kulturu Vladan Vukosavljević.

titostalin

NACIZAM KAO SREDSTVO PROTIV RUSIJE

Učesnici skupa su posebnu pažnju skrenuli na činjenice koje nedvosmisleno ukazuju da danas prisustvujemo „vaskrasavanju“ nacizma. Ovaj proces je primetan u velikom broju evropskih zemalja, ali je najuočljiviji u Ukrajini. Pokreti, političke partije i paravojne snage koji svoju ideološku osnovu traže u (neo)nacizmu ne samo da nisu označeni kao pretnja uzapadni, centrima moći već se njihove akcije otvoreno pomažu. Nacizam je, kao i pre osamdeset godina, za pojedine zapadne sile korisno sredstvo u pokušaju obuzdavanja ili destabilizacije Rusije.

Razlozi zbog kojih je nacizam korišćen kao sredstvo i nekada i sada su geostrategijske prirode. Kada se stvari sagledaju iz ovog ugla, postaje razumljivije zbog čega dolazi do svojevrsnog „procesa rehabilitacije“ pojedinaca i pokreta koji su bili saveznici Hitlerovoj Nemačkoj u nizu evropskih zemalja. Ovo uzrokuje nekritički odnos mladih generacija prema nacizmu i istorijskim događajima koji su doveli do velikog krvoprolića u Evropi. Takav odnos pospešuje i školski sistem i istorijski revizionizam primetan na starom kontinentu. Što se Balkana i Srbije tiče, opasnost predstavljaju pokušaji reafirmacije velikoalbanske ideje, kao i nakaradno tumačenje istorijskih događaja iz 1941-45. godine u Raškoj oblasti. Podgrevanje ideje o „sandžačkoj autonomiji“ na temeljima koji su iskopani tokom Drugog svetskog rata može proizvesti nove međuetničke i međureligijske probleme i destabilizovati širi region koji se nalazi na tromeđi Srbije, Crne Gore i Bosne i Hercegovine.

GREŠKA SOVJETSKOG RUKOVODSTVA

Nacistička Nemačka je vešto zloupotrebljavala nacionalna pitanja pojedinih naroda u srednjoj i istočnoj Evropi kako bi lakše uspostavila kontrolu nad ovim prostorom. U tom kontekstu treba posmatrati i Hitlerovu podršku u vođenju antisrpskog rata na Balkanu heterogenoj koaliciji u koju su ulazile hrvatske, muslimanske, albanske, mađarske i bugarske snage. Za razliku od Nemačke, Staljinov Sovjetski Savez nije posvetio dovoljnu pažnju nacionalnim pitanjima na Balkanu. Za Staljina je ključno bilo da održi pomorske snage Velike Britanije i SAD u mediteranskom priobalju, daleko od unutrašnjosti kontinenta, jer je tako povećavao šanse da Crvena armija bude ključni činilac u oslobađanju Rumunije, Bugarske, Jugoslavije, Mađarske, Čehoslovačke i Poljske od okupatora.

Posle uspostavljanja vojne kontrole, kako se kasnije pokazalo, išao je i ulazak u ideološko-političku matricu Sovjetskog Saveza. I pored toga što je princip podele uticaja u istočnoevropskim zemljama dogovoren između Čerčila i Staljina na Jalti, tokom njegovog sprovođenja je bilo mnogo nesporazuma, nepoverenja i sukobljavanja.

Ispostavilo se da je sovjetsko rukovodstvo imalo u različitim fazama kontakte sa štabovima Josipa Broza, što je dobro poznato; đenerala Dragoljuba Mihailovića, što je slabo poznato; i Ante Pavelića, što je uglavnom nepoznato. Na kraju, 20. oktobra 1944. Beograd je oslobođen sadejstvom snaga Crvene armije i NOVJ, ali je rasplet mogao biti i drugačiji da je razvoj situacije išao drugim tokom. Ostaje do kraja nerazjašnjeno zbog čega je Crvena armija, posle oslobađanja Beograda i bitke na Batini, umesto dalje zapadno ka Zagrebu, „skrenula“ na sever i nastavila svoj put ka Budimpešti. Time je istina o zlodelima nad civilnim stanovništvom u ustaškoj Nezavisnoj državi Hrvatskoj i koncetracionom logoru u Jasenovcu ostala delimično nepoznata za međunarodnu javnost. Na istoričarima je da u narednom periodu pokušaju da istraže iznete teze na konferenciji, o tome kako je moguće da je Josip Broz dao izvesne garancije Staljinu da će se NOVJ „razračunati“ sa hrvatskim ustaškim režimom, a da je istovremeno imao i određeni dogovor sa Pavelićem, koji je zajedno sa velikom grupom čelnika NDH uspeo da pobegne u Latinsku Ameriku.

Fond streteške kulture

 

Istorija
Pratite nas na YouTube-u