SAD ĆE U BEOGRADU IZVESTI OBOJENU REVOLUCIJU SNAGAMA PRORUSKIH PATRIOTA

JELENA PONOMARJEVA Većina analitičara slaže se da „puštanje“ Šešelja ima jedan cilj – okupljanje...

JELENA PONOMARJEVA

Većina analitičara slaže se da „puštanje“ Šešelja ima jedan cilj – okupljanje najradikalnijih mladih ljudi

Odlazeća godina okrenula je postpreuređenu stranicu svjetske istorije. „Privilegija da se provodi nezavisna vanjska politika“ (V. Putin), koja je realizovana pripajanjem Krima Rusiji i takođe potpuno neprihvatanje evroatlanske pozicije pozicije prema Ukrajini, doveli su do ozbiljne opozicije naše zemlje i integralnog Zapada. U ovu situaciju sve sličniju duhu hladnog rata i reanimiranog principa „ko nije s nama, on je protiv nas“, uvučene su, prirodno, balkanske zemlje. Za većinu njih geopolitička pomjeranja koja su se desila postala su ozbiljan socijalno-ekonomski i politički izazov.

Inicirane od SAD i podržane od EU, sankcije protiv Rusije ne samo da su udarile najbolnije upravo po balkanskim zemljama nego su konačno izazvale njihovu maksimalnu zavisnost od Brisela i Vašingtona. U vezi s tim, konačno su se raspršile naše iluzije u odnosu na još jednog istorijskog saveznika Rusije – Crnu Goru. Jedanaestog aprila 2014. godine Podgorica se pridružila individualnim sankcijama EU, uvedenim protiv 33 ruska građanina i proruskih krimskih političara. To je bilo prvo u istoriji otvoreno istupanje protiv politike naše zemlje. Tog dana moje kolege i prijatelji iz Srbije i Republike Srpske poslali su mi nekoliko desetina pisama s jednom jedinom frazom (rečenicom): „Ko ne bude vjeran sestrinskoj Rusiji, neka je proklet triput i još tri hiljade“ (Sv. Petar Cetinjski). I pored toga što je ovaj akt osudio mitropolit Crnogorsko-primorski Amfilohija, i pored snažnog odbijanja takvog neprijateljskog koraka vlade M. Đukanovića od strane građana, bez obzira na oficijelna „žaljenja“ izrečena u Moskvi, političko rukovodstvo Crne Gore – očigledno težeći da potvrdi svoju kandidaturu za članicu EU – konačno je izabralo. U maju i oktobru 2014. godine Podgorica se pridružila novom paketu sankcija.

ZAHVALNOST SRBIJI I SRPSKOJ
U principu, takvo ponašanje savremene Crne Gore bilo je predvidljivo. Ova zemlja je samovoljno napustila finasijski suverenitet još 2000. godine, prešavši na njemačku marku, a 2002. godine na evro. U oktobru 2008. godine Podgorica je priznala nezavisnost Kosova, konačno srušivši srpsko jedinstvo. Štaviše, ova zemlja otvoreno sprovodi kurs zbližavanja s NATO. Tako da je pridruživanje Crne Gore prinudnim mjerama od EU i SAD – prije zakonomjernost nego neočekivanost. I za rusku vanjsku politiku to je veoma jasan postupak: neophodni zaključci su već učinjeni.

Jedine koje se među balkanskim zemljama nisu pridružile sankcijama protiv Rusije, pri tom nisu članice EU, su Srbija i Republika Srpska. Bez obzira na ozbiljan pritisak iz Brisela, predsjednik vlade Srbije A. Vučić u oktobru 2014. godine je izjavio: „Srbija je na delu pokazala da je ona prijatelj Rusije, i ne samo onda kada je Rusiji bilo lako ili kada je svima sve jednostavno, nego i u teškim trenucima. Srbija nije nikada uvela sankcije protiv RF, i dalje me čak sramota govoriti o tome, ali Srbija neće uvoditi nikakve sankcije RF“. U uslovima rusofobije koja sve više jača (koja je uporediva sa onim što je bilo uoči Krimskog rata) te riječi su skupe.

Jako želim da vjerujem, da bez obzira na stalni pritisak, Beograd neće nikada uvesti sankcije protiv Rusije. U toku nedavne posjete Državnoj Dumi RF to je još jednom potvrdila predsjednica Narodne skupštine M. Gojković: „Srbija ni pod kakvim uslovima neće promeniti glavne principe odnosa sa Rusijom“. S. Nariškin je u svom govoru naglasio da se Rusija ne samo s poštovanjem (uvažavanjem) nego i sa ogromnom zahvalnošću odnosi prema tome što „Srbija nije popustila pritisku od strane Brisela i Vašingtona i nije se pridružila antiruskim sankcijama, tom instrumentu ekonomske i političke ucjene“.

Iste takve riječi zahvalnosti idu na adresu vlade i naroda Republike Srpske.

SARADNjA SA SRBIJOM POSLE JUŽNOG TOKA
Ovdje treba napomenuti da, uprkos željama evročinovnika, od uvođenja sankcija srpske zemlje imaju samo korist. Tako su u oktobru 2014. godine bili postignuti ugovori o kvoti za isporuku u Rusiju automobila FIAT srpske proizvodnje (sklapaju se u Kragujevcu) i isporuci mliječnih proizvoda. Na današnji dan Srbija isporučuje poljoprivredne proizvode u Rusiju za 130-150 miliona dolara. Tada su već bili postignuti dogovori shodno kojim bi u dosta kratkom vremenu te isporuke mogle dostići 500 miliona dolara. Opšta (zajednička) robna razmjena ove godine, planira se, povećaće se nekoliko puta na račun srpskog izvoza u Rusiju. Sve će se to odraziti na ekonomiju Srbije, tj. stimulisaće njen razvoj, stvoriti nova radna mjesta i povećati opštu (zajedničku) robnu razmjenu. Rastu takođe i ruske investicije u srpsku ekonomiju: danas su one dostigle tri milijarde dolara. Jedan od predvodnika naše saradnje kompanija NIS povećala je svoj promet za 14 odsto, prihodi u budžet Srbije obezbjeđuju se na račun ove kompanije. Ruski ulagači već su investirali dvije milijarde dolara i spremni su da ulože još milijardu. Druge naše kompanije, takve kao Lukoil, već su investirale 300-400 miliona dolara i spremne su da razviju svoju saradnju. Ovdje možemo još pomenuti i dogovore o modernizaciji preduzeća Petrohemija. Učešćem OAO RŽD (Ruskih željeznica) i ruskom kreditnom podrškom ostvaruju se projekti rekonstrukcije i modernizacije željezničke infrastrukture Srbije. Robna razmjena 2014. godine dostigla je dvije milijarde dolara.

U isto vrijeme, prošla godina donijela je ozbiljno iskušenje ne samo rusko-srpkim odnosima. Poslije dugih i teških pokušaja da počne gradnja gasovoda povoljnog za niz balkanskih zemalja, Rusija je odustala od gradnje Južnog toka (JT). Treba priznati da je među balkanskim državama glavna kočnica u realizaciji datog projekta bila Bugarska – zemlja s krajnje nestabilnom političkom situacijom i samo uslovnim suverenitetom. Biti zavistan od američkih tutora, bez kojih bugarski političari ne donose nijednu ozbiljnu ulogu, ruska strana smatra nesvrsishodnim i donijela je odluku o transportu plavog goriva preko Turske.

putinbeograd201413Rezultat toga je da je 1. decembra 2014. godine u toku državne posjete Turskoj V. Putin izjavio da Rusija u postojećim uslovima ne može nastaviti realizaciju projekta Južni tok, između ostalog i zbog nekonstruktivne pozicije EU. Za zadovoljenje potreba Turske RF će sagraditi novi gasovodni sistem. Jedanaestog decembra Evropska komisija je dobila zvanični dokument ruske strane o tome da je projekat Južni tok zaustavljen. Kako je ocijenio u vezi s tim bugarski analitiča G. Kolarov, „koprcanja premijera B. Borisova, koji je na početku podržavao Južni tok, a zatim nastupao protiv tog projekta, a sada pred licem praktično neizbježne krize vlade i raspada koalicije koju predvodi kaže da je Južni tok Bugarima ipak potreban, ali to već ne prihvataju ni u Briselu ni u Moskvi“. Kao rezultat toga, u Bugarskoj se nazire nova socijalno-ekonomska i politička kriza, koja po snazi može da prevaziđe sve prethodne. Što se tiče dalje sudbine ruskog energetskog projekta, upravo u skladu sa posljednjim dogovorima Moskve i Ankare, od 1. januara 2015. godine, Turska će kupovati ruski gas po cijeni sniženoj za 6 odsto, a iz Rusije u Tursku će biti sagrađen novi gasovod snage 63 milijarde kubnih metara godišnje. Ovdje treba napomenuti da je Južni tok takođe projektovan za snagu od 63 milijarde kubnih metara gasa. Otpremna tačka za nove cijevi će biti već sagrađena kompresorska stanica Ruskaja. Odgovarajući u Ankari o sudbini projekta JT V. Putin je rekao: „Ako Evropa ne želi da on bude realizovan, znači da on neće biti realizovan. Mi ćemo preusmjeriti vodove naših energoresursa na druge regione svijeta i uz pomoć pokretanja i ubrzane realizacije projekta za kondezovani prirodni gas. Izlazićemo na druga tržišta i Evropa neće dobiti te količine, u svakom slučaju ne iz Rusije.“

PROMENA PRAVCA RUSKOG PRODORA NA BALKAN
„Rezultat je: balkanske zemlje i Evropa zasad su izgubile. Pobijedile su Rusija i Turska. Sada će s ruski gas prodavati zemljama članicama EU, ali ne preko Bugarske, Srbije, Mađarske i Austrije, nego preko Turske. Sada se Rusija pokazuje sposobnom da potisne konkurente s gasnog tržišta Južne Evrope mnogo uspješnije nego što bi to bilo moguće uraditi pomoću JT. Osim toga, Turska ne samo da uspješno rješava problem svoje energetske bezbjednosti nego i na račun gradnje ogromnog podzemnog skladišta gasa na tursko-grčkoj granici će učvrstiti ulogu centra distribucije energonosača u narednoj deceniji. Samim tim će ozbiljno ojačati pozicija Ankare kako u Istočnom Sredozemlju, tako i na Balkanu.

„Lukavstvo istorije“, sjetimo se Hegela, pokazala se u tome da su bugarski političari, popustivši pod pritiskom Vašingtona i Brisela, svojim odustajanjem od gradnje JT široko otvorili vrata za pojačani turski uticaj u regionu, što će bez sumnje imati ogromne posljedice ne samo za Bugarsku nego i za čitavu balkansku regiju. U isto vrijeme rusko-turski ugovori jačaju upravo evroazijsku matricu međunarodne politike. Činjenično, Rusija ostaje na Balkanu, mijenjaju se samo zone „ulaza“ u region. Ispada, da je, uplašivši se „prekomjernog jačanja ruskog uticaja na Balkanu“, Evropa omogućila jačenje na jugoistoku Starog svijeta ne samo Moskve nego i Ankare.

Ipak, sudbina JT nije konačno riješena, kao ni energetska budućnost zemalja u koje je trebao da dođe gas iz ovog gasovoda. Gazprom je zainteresovan, kao i ranije, za isporuku gasa u Italiju, Srbiju, Austriju, Mađarsku, Hrvatsku, Sloveniju, a takođe u BiH. Zato treba ozbiljno misliti o tome kako dostaviti gas ovim zemljama zaobilazeći Ukrajinu, koja je u plamenu. Moguće je da će se projektu pridružiti Rumunija, koja je svojevremeneno konkurisala sa Bugarskom za pravo da postane učesnikom JT.

Osim toga, moramo priznati da, nažalost, politička budućnost Turske izaziva masu pitanja. Na granicama Turske irački i sirijski Kurdi ratuju sa borcima Islamske države. Nestabilan je položaj i Erdoganove partije: sve češće među analitičarima zapadne štampe čuju se mišljenja o mogućoj „obojenoj revoluciji“ u Turskoj s ciljem da se destabilizuje režim i, kao posljedica, da se sruši energetski ugovor sa Rusijom. U hibridnom ratu koji vodi Zapad protiv naše zemlje, sva sredstva su dobrodošla.

SRBIJA NA UDARU SAD
U poređenju sa Bugarskom, srpsko rukovodstvo je samostalnije u donošenju rješenja. Umnogome je to uslovljeno činjenicom da Srbija još nije postala članicom EU mada od 1. januara 2015. godine na njenoj teritoriji počinju da djeluju svi zakoni EU. Posljedice takvog koraka neće biti lake. U isto vrijeme sama činjenica istorijskih i političkih veza naših naroda ne dozvoljava čak evrocentričnim političarima da izmijene raspoloženje većine Srba, koji su jasno na strani naše zemlje. Bratski odnosi među našim narodima, koji se uz to stalno razvijaju, nisu po volji vlastima u SAD i EU. Da bi djelovali protiv pojačanog ruskog prisustva u balkanskoj regiji, naši zapadni kontragenti pokušavaju pomoću tehnologija političkih prevrata, već provjerenih na raznim tačkama planete, tzv. revolucija sa pridjevima. U ovom momentu postoje mnogobrojni podaci prema kojima će na proljeće 2015. godine SAD pokušati ostvariti u Srbiji sljedeću obojenu revoluciju, pri čemu će to raditi snagama proruski nastrojenih patriota.

Većina analitičara slaže se u tome da je „puštanje“ na liječenje iz zatvora Haškog tribunala lidera SRS V. Šešelja ima jedan cilj – da se okupe oko njega najradikalniji i pritom proruski nastrojeni mladi ljudi, koji su opozicija vladi Nikolić-Vučić, koji su nekada bili saradnici i sljedbenici Šešelja.

seseljpovratak10I zaista, neosuđeni zatvorenik Sheveningena već vodi aktivnu kritiku politike sadašnje srpske vlasti. Porastu nezadovoljstva doprinosi socijalno-ekonomska situacija u zemlji. Tako, prema najoptimističnijim prognozama, nezaposlenost premašuje 25 odsto, što je ozbiljna socijalna osnova za proteste. Šešelj vlast prirodno neće dobiti, tim više što je on zaista veoma bolestan, ali, koristeći njegovo ime za protesne nastupe, moguće je ozbiljno i dugo destabilizovati situaciju u zemlji. Uz to, moguće je na takav način zabiti klin u sadašnje srpsko-ruske odnose.

Gradeći našu politiku na Balkanu, ne treba prosto pratiti razvoj situacije, čiji su scenaristi zapadni politički tehnolozi, nego i aktivnije djelovati – raditi sa omladinom, širiti svoje informativno prisustvo u regionu, jačati ekonomske veze. U nizu pozitivnih koraka u tom pravcu treba pomenuti otvaranje 2014. godine internet kanala Glas Rusije na srpskom jeziku i predstavništva Rusija danas u Beogradu. Aktivira se takođe najšira humanitarna saradnja između Srbije i Rusije. Među najznačajnije događaje prethodne godine treba pomenuti učešće V. Putina na proslavi 70 godina od oslobođenja Beograda od nacističkog okupatora, premijeru filma nikite Mihalkova Sunčanica, zatim otkrivanje spomenika Nikolaja II, na koga Srbi gledaju kao na svog nacionalnog junaka, spasitelja i zaštitnika. Tu su i posjeta patrijarha Kirila, održavanje čitave serije konferencija i okruglih stolova posvećenih stogodišnjici početka Prvog svjetskog rata, zajednička antiteroristička obuka VDV Rusije i Srbije. Veliki posao obavio je Fond podrške javne diplomatije A. M. Gorčakova Balkanskim dijalogom, koji je u u veoma složenoj političkoj situaciji u maju 2014. godine otvorio u Srbiji S. Nariškin. Sankcije koje je EU uvela glasogovorniku Državne dume nisu mu smetale da dođe u posjetu Beogradu. Mada su skoro do posljednjeg dana trajala usaglašavanja o posjeti, do kraja su postojale sumnje u mogućnosti njenog ostvarenja. Stvar je u tome, da je na srpsko rukovodstvo vršen ozbiljan pritisak. Srbima se nedvosmisleno govorilo da shvate da je glasogovornik Državne dume – neželjeni gost.

RAT ZA BALKAN SE NASTAVLjA
Balkan je uvijek bio i ostao posebna geopolitička i geoekonomska zona, gdje se sudaraju interesi vodećih igrača svjetske politike. U savremenim uslovima borba za teritorije, uticaj i resurse ne samo da ne slabi već joj je naprotiv pridružena narastajuća nestabilnost na globalnom i regionalnom nivou. Rusija, budući najveća svjetska država, kao i njeni balkanski saveznici, prije svega Srbija, prirodno su uključeni u taj sukob (konfrontaciju). U ovakvim uslovima kao nikada potrebni su novi prilazi evropskim i globalnim problemima bezbjednosti i saradnje. Ključnu ulogu u izradi takvih prilaza mora odigrati javna diplomatija koja se naročito formirala i realizuje se u strukturama kakve su MGIMO; RSMD, Fond Gorčakov. Mi treba ne samo da nastavimo nego i da maksimalno proširimo svoju humanitarnu prisutnost u regonu, što će ozbiljno pojačati vanjskopolitičke pozicije Rusije. Bitka za Balkan se nastavlja.

Autorka je profesor na katedri za uporednu politikologiju MGIMO

Prevod MILANA BABIĆ

Portal MGIMO/Evroazija info

Politika
Pratite nas na YouTube-u