JEVREJI U ČETNICIMA

MILOSLAV SAMARDžIĆ Najviše Jevreja među četnicima bilo je u Istočnoj Srbiji, a to su...

MILOSLAV SAMARDžIĆ

Najviše Jevreja među četnicima bilo je u Istočnoj Srbiji, a to su najviše bili begunci iz Borskog rudnika

Pored pripadnika mnogih drugih naroda, u četničkim redovima nalazio se i izvestan broj Jevreja – od Vrhovne komande, pa nadalje. Jedan od Jevreja u Vrhovnoj komandi bio je šef saniteta dr Tibor Goldvan. [1] Lekara Jevreja bilo je u mnogim korpusima, od Rasinskog do Ozrenskog. Bilo je i Jevreja drugih struka, poput fotografa, na primer u Prvoj boljevačkoj brigadi Timočkog korpusa.

„Jevreji iz pokrajine Hercegovine u Jugoslaviji“, kako je navedeno u dokumentu, poslali su za Novu 1944. godinu poruku svojim sunarodnicima u Americi kao odgovor na čestitku dobijenu s one strane Atlantika. U poruci se pored ostalog kaže:

„Jevreji koji se bore u jedinicama Jugoslovenske vojske šalju pozdrav američkim Jevrejima i uzvraćaju najbolje želje za Novu godinu. Srećni smo što se borimo pod komandom đenerala Mihailovića protiv neprijatelja Jugoslovenskog naroda. Od svoje braće u Americi očekujemo punu pomoć kako bismo mogli postići zajednički cilj. Demokratske slobode i strogu kaznu za ratne zločince…

Živela demokratska Amerika, živeo kralj Petar, živeo Draža Mihailović!“ [2]

Najviše Jevreja među četnicima bilo je u Istočnoj Srbiji, a to su i u ovom slučaju bili begunci iz Borskog rudnika. „Đeneral Mihailović predvideo je da se u pogodnom momentu oslobode i da se od njih formira jedna jedinica. O ovome je obavešten Džojnt u Njujorku. Za jezgro tog formiranja bilo je u mojim jedinicama oko 30 intelektualaca“, piše u svojim memoarima pukovnik Velimir Piletić, komandant Krajinskog korpusa. [3]

Radiogramom od 20. aprila 1944. godine, Piletić je izvestio Dražu da se u njegovoj jedinici nalazi „izvestan broj Jevreja, odbeglih sa rada iz Bora“. U Boru se nalazilo još oko 3.500 Jevreja, a četnički obaveštajci su bili „u vezi sa njima“. Jevreji su organizovano sabotirali rad u Boru, praveći istovremeno plan sa četnicima da „u danom momentu“ krenu u oružani ustanak protiv Nemaca. Predstavnici Jevreja iz Bora molili su Američko društvo Jevreja da im „ukaže pomoć u materijalnom pogledu i oružju“ preko Krajinskog korpusa kako bi taj ustanak bio uspešniji. [4]

U emisiji Novinske agencije Demokratska Jugoslavija za 30. april 1944. objavljeno je da su svi Jevreji u četničkim redovima dobili traženu dozvolu „da oforme posebnu jevrejsku jedinicu, koja će se boriti zajedno sa svim ostalim jedinicama Jugoslovenske vojske“. [5]

jevrekkicetnici03Fotografija iz muzeja Vad Jašem sa sledećim potpisom: Jevrejin Aaron Rengel (Yan Strichitz) kao jugoslovenski vojnik u Mihailovićevim jedinicama

U Biltenu br. 185 za 29. jun 1944, Demokratska Jugoslavija je emitovala sledeće saopštenje:

Jevreji iz Čehoslovačke, Mađarske, Rumunije i Jugoslavije, koji su sa nama, formirali su specijalni Komitet i postavili sebi zadatak da se predstave jugoslovenskim vojnim zvaničnicima u našoj zemlji i da vode jevrejske poslove u inostranstvu.

Članovi ovog komiteta su:

– Jandrih Hengel iz Berhova, kao predstavnik čehoslovačkih Jevreja;

– Dr inž. Ferenc Maj iz Segedina, koji predstavlja mađarske Jevreje;

– Emil Lauber, koji predstavlja rumunske Jevreje i

– Manojlo Irić iz Novog Sada, koji predstavlja Jevreje iz Jugoslavije.

Komitet je izdao sledeće saopštenje u ime Jevreja koji se nalaze u Jugoslovenskoj vojsci:

1. Jevreji iz Čehoslovačke, Mađarske, Rumunije i Jugoslavije, koji se sada nalaze u Jugoslaviji, bore se za demokratiju, rame uz rame sa vojnicima Jugoslovenske vojske pod komandom generala Mihailovića, a protiv zajedničkog neprijatelja Ujedinjenih nacija, Nemačke i njenih saveznika.

2. Jevreji, građani Čehoslovačke, Rumunije i Mađarske se bore u specijalnim jevrejskim odredima koji su pridruženi Jugoslovenskoj vojsci.

3. Jevreji, građani Kraljevine Jugoslavije, se bore kao ravnopravni borci u jedinicama Jugoslovenske vojske, u duhu tradicije iz prošlih ratova za slobodu.

4. Svi Jevreji ponovo izražavaju svoju zahvalnost generalu Draži Mihailoviću i njegovim podređenim oficirima, koji su uvek izuzetno blagonakloni prema svoji sugrađanima koji beže od nacističkog terora, i koji uprkos svim žrtvama, spasavaju Jevreje iz nemačkih ruku“. [6]

Jedno saopštenje Jevrejskog komiteta Demokratska Jugoslavija prosledila je u Ameriku 7. jula, i to Jevrejskoj organizaciji, Udruženoj cionističkoj organizaciji i Svetskoj jevrejskoj organizaciji. Prvi deo saopštenja odnosi se na prikupljanje podataka o zločinima, dok se u drugom delu od navedenih jevrejskih organizacija traži da od savezničkih vlada isposluju oružje i ratnu spremu „kako bismo do krajnjih granica pridoprineli velikoj borbi protiv zajedničkog neprijatelja“. Potpisnici su isti kao u saopštenju od 29. juna, s tim što je Manojlo Irić sada potpisan kao Manuel Irič. [7]

jevrekkicetnici02Jedinica Jevreja pod komandom generala Draže Mihailovića. Fotografija iz muzeja Vad Jašem (isto kao i na vrhu)

Dražin stav prema Jevrejima vidimo iz njegovog raspisa svim ravnogorskim glasilima i propagandnim odeljenjima od 1. aprila 1944. godine, koji glasi:

„U jednom od naših listova kao da se oseća jedna nota antisemitizma. To je put nacista, a naš pokret ne sme poći tim putem. U ovom ratu stradali su Jevreji gore nego mi Srbi, a mi nismo nikad bili protivu onoga ko strada, pa nećemo ni sad. U nas se nikada nije postavljalo pitanje Jevreja, već pitanje režima. Ako ne valjaju režimi, ne valjaju ni Jevreji, a ako su solidni režimi i dobar upravni aparat, valjaće i Jevreji. Ali u prvom redu treba da valjamo mi Srbi. Ta antisemitistička nota ne sme da se pojavi ni u štampi ni u propagandi.“ [8]

______
Izvori:

[1] I. Avakumović, Mihailović prema nemačkim dokumentima, 88.

[2] Rodoljub ili izdajnik, slučaj đenerala Draže Mihailovića, 306. Na paralelnom suđenju Draži u Americi 1946. godine poruku je pročitao sudija Hejz, a dobijena je od bivšeg jugoslovenskog ambasadora u Vašingtonu, Konstantina Fotića.

[3] V. Piletić, Sudbina srpskog oficira, 98.

[4] AVII, ČA, K-277, reg. br. 4\1.

[5] Iz arhive “Demokratske Jugoslavije“, koju je sačuvala supruga potpukovnika Borislava Todorovića u Njujorku. Kopija u posedu autora, original predat Vojnom arhivu u Beogradu.

[6, 7] AVII, ČA, K-282, reg. br. 17\1.

[8] AVII, ČA, K-277, reg. br. 4\1.

Iz knjige Miloslava Samardžića „General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta“, 5. tom, Kragujevac, 2010.

Pogledi

Istorija
Pratite nas na YouTube-u