Sreto Tanasić: Srbija mora da promeni politiku prema svom jeziku

Deklaracija o opstanku srpskog naroda ovome mora posvetiti dostojnu pažnju kako bi se zaustavilo rastakanje srpskog bića

Na srpskom jezičkom prostoru uveliko traje proces balkanizacije; ta pojava se najčešće vezuje za usitnjavanje, rasparčavanje društvenih zajednica, a sad se to dešava i jeziku. Književni/standardni jezik koji je Vuk St. Karadžić stvorio za potrebe srpskog naroda i njegove kulture do kraja devetnaestog veka prihvaćen je na prostoru između Slovenije i Bugarske, odnosno u četiri bivše jugoslovenske republike. Taj jezik se u stogodišnjem trajanju nazivao i srpski i srpskohrvatski ili slično ovome, ali nije bilo sporno da je reč o lingvistički jednom jeziku. Od šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka jačao je hrvatski jezički separatizam i, na kraju, Hrvati su definitivno proglasili hrvatski jezik. Za njima devedesetih godina i Muslimani u BiH, prozvavši se Bošnjaci, proglasiše bosanski jezik, asimetrično u odnosu na nacionalno ime.

I samostalna Crna Gora je proglasila crnogorski jezik, iako se na popisu stanovništva dve trećine izjasnilo da mu je srpski jezik maternji. Ipak, službeni jezik je crnogorski, a srpski jezik je praktično proteran. Nastavnici srpskog koji su hteli da postanu i stručnjaci za crnogorski osposobili su se za to na kursu koji je trajao 48 sati – puna dva dana. Od izrazito ćiriličke zemlje, Crna Gora je preko noći postala latinička; narod traži demokratske promene – dosadila mu ćirilica! Iz Kosova i Metohije, kolevke srpskog naroda, zajedno sa stanovništvom proteran je i srpski jezik. Ako se kad i upotrebljava u pokrajinskim i međunarodnim institucijama, onda je unakažen.

Hrvati su kroz stogodišnju upotrebu vukovskog (srpskog) književnog jezika uneli u njega izvesne posebnosti da se može govoriti o hrvatskoj varijanti. Ako pođemo od početka, od vremena kad je stvoren ovaj književni jezik, i kad su ga Hrvati prihvatili, to je varijanta srpskog književnog jezika. Ako pođemo od sredine, reći ćemo da je u pitanju varijanta srpskohrvatskog jezika. Što se tiče bošnjačkog i crnogorskog, ni „najdobronamerniji lingvisti” ne mogu im naći argumenata za status posebnih varijanti srpskog jezika. O tome su srpski lingvisti jednoglasni, o tome je svoje mišljenje dao i Odbor za standardizaciju srpskog jezika. U pitanju je srpski jezik sa izvesnim posebnostima i nešto udenutih dodataka kojim se želi obezbediti status „posebnih jezika”. Međutim, kako napisa naš poznati sociolingvista Milorad Radovanović – „zbivanja ove vrste, koja se tiču sudbine (standardnih) jezika, ionako više zavise od političke no od naučne, lingvističke volje”.

Danas se u četiri istojezičke jugoslovenske republike službeno javljaju četiri jezika. Mi se relativno dugo bavimo ovim pitanjem, iako tu ništa nije sporno za struku. Možda i opravdano pošto je država Srbija slušala zagovornike tih „jezika”, a srpsku jezičku struku nije uvažavala. Donosila je odluke s teškim posledicama. U Raškoj oblasti je u upotrebi „bosanski jezik”. Srbi koji rade u školama Novog Pazara moraju dokazati da poznaju taj jezik, što je ponižavajuće za Srbiju.

Iako možemo tvrditi da su svi ti novonastali jezici – srpski jezici, to ne znači da nema problema. Govornici tih novih srpskih jezika ne priznaju da govore srpski jezik. Sa svakim novim srpskim jezikom dolaze i novi problemi. Ovim se i jedan značajan deo srpskog nacionalnog korpusa, kao i drugog nacionalnog korpusa bliskog srpskom, udaljava, čak i suprotstavlja srpskom. Uz to, tamo gde se koriste ti novi jezici, govornici srpskog jezika, ma kojoj naciji da pripadaju, potpuno se obespravljuju. Dakle, nije više u prvom planu samo dokazivanje da su drugi srpski jezici zaista srpski, već i briga o obezbeđivanju jezičkih prava nosiocima srpskog jezika i da ti novi jezici ne nose sa sobom i srpsku jezičku i kulturnu baštinu.

Srbija mora značajno promeniti svoju politiku u tome pogledu. Kako? Tako što ćemo tražiti poštovanje evropskih merila. Onako kako to rade druge zemlje, pa kako se i neke od država koje ne daju nikakva prava govornicima srpskog jezika obraćaju najvišim predstavnicima naše države, idući od „svog” sela do sela, ne tražeći samo povoljnu klimu za „svoj” jezik nego i pregledajući jesu li ulice asfaltirane. I mi to sve ispunjavamo, ne tražeći ili ne dobivši zauzvrat ništa za Srbe. Na kraju, ne možemo biti zadovoljni statusom srpskog jezika i ćirilice ni u Srbiji, počevši od njegove zastupljenosti u obrazovanju, kvaliteta standardnog jezika u svim vidovima upotrebe, preko nivoa jezičke kulture, stanja lektorskih službi, do mesta ćirilice u državi.

Problemi sa srpskim jezikom su ozbiljni. Svaki novi srpski jezik donosi nove probleme. Deklaracija o opstanku srpskog naroda svemu ovome mora posvetiti dostojnu pažnju kako bi se zaustavilo propadanje i rastakanje srpskog bića.

Autor Sreto Tanasić

 

Izvor Politika, 16. januar 2018.

Preporučujemo
Pratite nas na YouTube-u