M. Zdravković: Kako je Amerika postala bogata i moćna?

Kada govorimo o počecima SAD, industrijalizaciji, naravno, govorimo i o ropskom radu. Robovi su postali ključ za akumuliranje početnog kapitala

Mesto u kojem ljudi žive umnogome će praviti razliku u šansama za dug i prosperitetan život. Zapravo, zajednice i mesta u kojima ljudi žive mogu da imaju veliki uticaj na prilike koje su im na raspolaganju, poput obrazovnih dostignuća ili porodičnog porekla. Šta utiče na razvoj i bogatstvo neke države ?

Kada razmatraju razloge bogatstva različitih zemalja, „mislioci“ ponekad uvode mitske institucije demokratije i poštovanja privatne svojine, neki drugi opet pominju prirodne resurse. Ipak Sjedinjene Američke Države stekle su nezavisnost tokom čuvene američke revolucije. U to vreme, države članice nisu bile bogate prirodnim resursima, nisu imale ni industriju, da ne pominjem institucije sistema. Strogo govoreći, Amerika je imala dva stuba moći, a to su pamuk i robovi . I na ova dva stuba, Sjedinjene Države su ušle u industrijsku eru. Ostalo je istorija

Severnom Amerikom vladali su Britanci. Njihova logika je bila jasna. Klima je pogodna za uzgoj pamuka, koji je veoma cenjen, lako prodavan proizvod. U Africi, koja je bila porobljena pa kolonizovana od strane zapadnih sila postoji ogroman broj robova, koje su Evropljani spremni da dovedu da prodaju. Prodajući pamuk, čija povoljna cena nastaje isključivo eksploatacijom robova, mudri i snalažljivi Englezi su dobijali novac za koji su kupovali mašine, koje su se naravno proizvodile u Britaniji i sa tim zamajcem su gradili industrijsku državu.

Većina industrije građena je na severu, a lavovski deo prihoda dolazio je iz južnih država. Jug se de fakto pretvorio u sirovinsku koloniju severa, a 80 odsto poreskih dobitaka u budžet je dolazilo sa juga, jer je 3/4 „južnog pamuka“ odlazilo u izvoz. Istovremeno, severne države nisu bile zadovoljne činjenicom da Jug želi svoju industriju i da direktno kupuje mašine u Velikoj Britaniji. Ogromne carine uvode se na uvoz mašina, zbog čega su južne države primorane da ih kupuju na severu zemlje, gde su bile skuplje i manje kvalitetne nego u Engleskoj. I celokupnu flotu trgovaca i bankarski sistem kontrolisao je Sever. Sjedinjene Američke Države su stvorile radna mesta na severu, gde su pokušale da grade industriju, odakle je ogroman broj iseljenika pobegao, na primer iz Irske, gde je besnela jaka glad, usled britanske okupacije. Može se reći da nesuglasice na britansko-irskom pitanju postoje od tada, te da su iz tog razloga verovatno i nerešive.

Kada govorimo o počecima SAD, industrijalizaciji, naravno, govorimo i o ropskom radu. Robovi su postali ključ za akumuliranje početnog kapitala. Kada spominjemo industrijsku snagu SAD, govorimo o Severu države, te Kaliforniji koja je dosta kasnije oteta kao i Teksas od Meksika. To je bio razlog građanskog rata, u kojem je Sever potvrdio svoje pravo na dominaciju na Jugu. U isto vreme, države su imale veliku sreću sa svojim susedima. Na zapadu je bilo bezgraničnih otvorenih prostora, naseljenih od Indijanaca (koje je pridošlo belačko stanovništvo bukvalno istrebilo) i pogodnih za razvoj. Na jugu su bile španske kolonije koje su se urušavale, a na severu su francuske kolonije, koje Francuska nije mogla da zadrži pod dominacijom Britanije na moru.

Tako su Sjedinjene Države bez okrutnih i krvavih ratova stekle teritoriju. Francuska i Španija rado su prodavale teritorije državama za simbolične iznose, a novoformirani Meksiko nije imao šansu da se odbrani od američke agresije. Ali u budućnosti će na ovim zemljama najpre naći zlato, a potom i naftu, što će uvelike obogatiti Sjedinjene Američke Države. Istovremeno, nove teritorije na Zapadu omogućile su izbegavanje socijalnog kolapsa sa kojim se suočila većina evropskih zemalja.

Ako su u Evropi industrijski radnici bili prinuđeni da se ujedine i bore se za svoja prava, u Americi su uvek mogli da odu na Zapad i postanu poljoprivrednici. Stoga su Sjedinjene Države izbegavale ne samo krvave ratove, već i socijalne preokrete koji su bili karakteristični za evropske zemlje. Ne treba zaboraviti i na „prvu ekipu“ osnivača SAD. Verovatno nikada ranije, verovatno ni kasnije toliki broj umnih ljudi nije sedeo u istom društvu i stvorio san na javi (Bendžamin Frenklin, Tomas Džeferson, Džordž Vašington…). Sve je to dovelo do apsolutne dominacije SAD nad obe Amerike, jer niko nije mogao da ugrozi njene interese na ovim teritorijama. SAD su zabranile evropskim silama da se na bilo koji način mešaju u unutrašnje stvari američkih zemalja (takozvana, danas mnogo pominjana Monroova doktrina).

U oba svetska rata, koji su naneli ogromna razaranja evropskim zemljama, Sjedinjene Američke Države nisu morale uopšte da uđu, već su ušle da povećaju profit i potvrde status svetske sile. Činjenica je da je Amerika u Prvom svetskom ratu aktivno pomagala zemljama Antante sa zajmovima i nije bila zainteresovana za njihov kolaps. U Drugom svetskom ratu američka industrija je mogla da izađe iz velike depresije zahvaljujući vojnim narudžbinama. Svet je u plamenu, gori, mi smo na konju, bio je realni slogan Sjedinjenih Američkih Država tog perioda (naravno, zvanično se govorilo „Uncle Sam want you“).

Nakon Drugog svetskog rata, Sjedinjene Države su imale dva problema. A to su bili komunizam i komunisti. Ideje o jednakosti, socijalnoj pravdi i drugom socijalizmu uzbudile su umove običnih Amerikanaca. Pored toga, ova „infekcija“ kretala se po svetu i Sjedinjene Države su postavile zadatak borbe protiv nje, mešajući se u unutrašnje stvari jedne ili druge zemlje. A ako su se Sjedinjene Države izgubile u Vijetnamu, osetivši uzaludnost takvog masakra, onda su nakon toga iznenada shvatile. Možete izvršiti invaziju na druge zemlje ne radi borbe protiv mržnje i ideologije, već radi resursa.

Ali nekako je ružno upasti u suverene države radi resursa, pa je svaki put trebalo pronalaziti pogodne izgovore. Srećom za Sjedinjene Države, naftni bum na Bliskom Istoku i Severnoj Africi opao je u vreme kada se lokalne države nisu mogle nazvati demokratskim. Tako su se Sjedinjene Američke Države uhvatile ideala demokratije na Bliskom Istoku, istovremeno preuzimajući monopole za proizvodnju nafte u određenim regionima. Trenutno su Sjedinjene Američke Države jedina velesila u svetu sposobna da kontroliše tako ogromnu količinu resursa izvan svoje zemlje. U isto vreme, unutrašnji resursi samih Sjedinjenih Američkih Država, u kombinaciji sa moćnom industrijom, su dovoljni da ostanu najbogatija država, ali to nije dovoljno da ostanu jedina supersila.

Tokom svog postojanja za SAD nije bilo direktnih pretnji ekonomskom blagostanju ili suverenitetu zemlje. Kolonijalni ratovi su bili laki i pobedonosni za SAD. Razvoj teritorija na zapadu takođe nije bio težak. Prvi svetski rat, čak i u slučaju poraza sila Antante (što je bilo malo verovatno) nije mogao da ugrozi severno američki kontinent. Japan u Drugom svetskom ratu nikada nije hteo da osvoji SAD, već je samo želeo da ih izbaci iz svoje regije, te da sam kontroliše svoju budućnost. Naravno da je uz to Japan takođe imao imperijalističke ambicije prema Kini, Koreji, severnom Pacifiku. Štaviše, pomoć Amerikanaca u Evropi samo im je garantovala geopolitičku kontrolu nad tim teritorijama posle rata.

Da ovaj tekst ne bude navijački, pozivam čitaoce da sami odluče šta je uzrokovalo bogatstvo u SAD-u. Institucije demokratije, privatna svojine ili uslovi navedeni u članku?

 

Autor Miloš Zdravković

 

Naslovna fotografija: iStock

 

Izvor Iskra, 22. januar 2020.

Pratite nas na YouTube-u