„Obrazovanje mora sadržati identitetski duh“

Grupa naučnih radnika, pre svega iz Matice srpske, uputila je Ministarstvu prosvete dopis sa sugestijama u vezi sa Strategijom razvoja obrazovanja i vaspitanja u Republici Srbiji

Dana 5. marta 2021. godine u prostorijama Matice srpske (Novi Sad, Matice srpske 1) održana je rasprava o Strategiji razvoja obrazovanja i vaspitanja u Republici Srbiji do 2030. godine (u daljem tekstu: Strategija), na kojoj je učestvovalo 14 članova Matice srpske (univerzitetskih profesora srpskog jezika, književnosti, sociologije, pedagogije i politikologije, kao i naučnih radnika i izdavača).

Strateško razmišljanje o razvoju obrazovanja i vaspitanja predstavlja neophodnost u savremenom svetu jer je društveni podsistem obrazovanja i vaspitanja od izuzetnog značaja kako za ekonomski i ukupni razvoj određenog društva, tako i za društvenu (nacionalnu) integraciju. Otuda svakako postoji potreba za izradom ovakvog dokumenta, čime bi trebalo da se pokaže kako Republika Srbija dugoročno razmišlja o svojim strateškim interesima u ovoj oblasti.

Učesnici u diskusiji pohvalili su pojedine segmente u Strategiji, ali i ukazali na niz nedostataka koji bi se mogli prevazići prihvatanjem odgovarajućih sugestija. U tom smislu, krajnje dobrodošlim i hvale vrednim čine se sledeći momenti navedeni u Strategiji:

(1) Naglašavanje vaspitne uloge škole,
(2) Uvođenje obaveznog srednjeg obrazovanja,
(3) Posvećivanje posebne pažnje darovitim učenicima.

S druge strane, tokom rasprave preovladali su kritički tonovi i uočen je niz nedostataka i nepreciznosti koji bi se mogli zaokružiti u nekoliko domena:

(1) Odsustvo identitetskog duha Strategije;
(Opis postojećeg stanja predstavlja sliku u kojoj su zamagljeni kako realnost, tako i upozorenje na nužne potrebe koje se odnose na temeljne, opštecivilizacijske i identitetske vrednosti. Negovanje nacionalnog identiteta treba da bude jedan od težišta u ovom dokumentu, te je neophodno raditi na jačanju opšteg položaja srpskog jezika i književnosti, uz puno uvažavanje jezika i kultura drugih naroda.)

(2) Zanemarivanje značaja opšteg obrazovanja i razvijanja kritičkog mišljenja kod mladih ljudi;
(Obrazovanje u Republici Srbiji umnogome je razgrađeno, kako vertikalno, tako i horizontalno. Strategija ne ukazuje na jasan stav i želju da se reše gorući problemi.)

(3) Odsustvo vizije obrazovanja koje doprinosi intelektualnom, emocionalnom i etičkom razvoju mladih;

(4) Odsustvo jasno izražene misije obrazovanja, posebno u oblasti nacionalnih i identitetskih predmeta (srpskog jezika i književnosti, srpske kulture, istorije, geografije, likovne i muzičke umetnosti), bez kojih nestaje i obrazovna i vaspitna uloga škole;

(5) Poistovećivanje obrazovanja sa obučavanjem, te svođenje obrazovnog procesa isključivo na formalno ispunjavanje različitih vrsta obuka bez dovoljne i celishodne međusobne korelacije, čije je organizovanje samo sebi cilj (od nedovoljnog prisustva opšteg obrazovanja, preko načina stručnog usavršavanja nastavnika do podređivanja određenih rešenja privrednim razlozima, o kojima nema nikakvih egzaktnih pretpostavki za period na koji se Strategija odnosi).

Imajući navedeno u vidu, učesnici u raspravi predložili su niz sugestija, čije prihvatanje i uključivanje u Strategiju smatraju neophodnim:

1. Neophodnost povećanja učešća procenta bruto državnog dohotka u obrazovanju na pet odsto (u Strategiji nije data projekcija povećanja udela BDP za obrazovanje);

2. Povećanje broja časova i davanje natpredmetnog statusa srpskom jeziku i književnosti u preduniverzitetskom obrazovanju, kao i uvođenje predmeta Srpski jezik u visokoškolsko obrazovanje (u skladu sa tekstom Deklaracije o neophodnosti povećanja broja časova srpskog jezika i književnosti u osnovnoj i srednjoj školi i Deklaracije o statusu srpskog jezika na nesrbističkim katedrama i nenastavničkim fakultetima, koje smo prethodne godine poslali Ministarstvu prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, kao i najvišim državnim institucijama);

3. Uvršćavanje Zakona o službenoj upotrebi jezika i pisama u RS među dokumente „od važnosti za razvoj obrazovanja“, odnosno među one koji „zajedno čine pravni okvir koji je relevantan za SROVRS“; (Strategija mora jasno da podvuče da u službenoj upotrebi u Republici Srbiji mora biti standardni srpski jezik, te da svaka visokoobrazovana osoba mora da ga zna na nivou C2 prema Zajedničkom evropskom okviru za žive jezike);

4. Povećanje broja časova srpskog jezika u osnovnim i srednjim školama u manjinskim sredinama jer je poznavanje srpskog jezika neophodno za njihovo ravnopravno učešće u životu i radu Republike Srbije;

5. Zaštitu postojećih i osnivanje neophodnih novih lektorata srpskog jezika u inostranstvu, kao i sistemsko obezbeđivanje finansijskih i zakonskih uslova za njihov izuzetno značajan rad. Napominjemo da je broj lektorata i njihov položaj zabrinjavajući;

6. Afirmisanje nacionalnih katedri na svim srpskim univerzitetima (za srpski jezik, srpsku književnost i istoriju) i neophodnost očuvanja postojećeg broja budžetskih mesta na njima; Zajedničkim delovanjem Ministarstva prosvete i nacionalnih katedri treba podsticati mlade ljude da se opredeljuju za nacionalne nauke jer je to u interesu i našeg obrazovanja i naše nauke.

7. Sadržinsko određenje nacionalnog književnog kanona kao sistema vrednosti koji bi se, uz stalna kritička preispitivanja, morao poštovati na svim obrazovnim nivoima.

8. U okviru razvijanja prioritetnih oblasti stručnog usavršavanja nastavnog i rukovodećeg kadra u obrazovnim institucijama posebno mesto treba da dobiju seminari za stručno usavršavanje u domenu srpske jezičke kulture (u toj meri da oni postanu OBAVEZNI za sve zaposlene u obrazovanju, pri čemu bi bilo uvedeno i polaganje odgovarajućih testova kao neophodnog preduslova za rad u nastavi);

9. Uvođenje polaganja testa iz srpske jezičke kulture kao jedan od uslova za zapošljavanje u obrazovnom sistemu; (Testove koji se odnose na tačku sedam i osam trebalo bi da sastave predstavnici svih srbističkih katedri u Republici Srbiji, kao i odabrani članovi Odbora za standardizaciju srpskog jezika SANU);

10. Uz prihvatanje stava o inicijalnom obrazovanju nastavnika na jezicima nacionalnih manjina (Strategija, str. 24), mišljenja smo da je u istom poglavlju neophodno navesti i to da se visokoškolsko obrazovanje među polaznicima datih studijskih programa u Republici Srbiji ne sme okončati bez znanja standardnog srpskog jezika na nivou C2 (kao službenog jezika RS);

11. Reafirmisanje statusa nastavnika, uz smanjenje broja administrativnih obaveza i raznolikih obuka koje ne služe stručnom usavršavanju i obezbeđivanju kvaliteta u nastavi; Neophodno je omogućiti da se nastavnici u potpunosti posvete svom nastavnom radu i misiji. Bez reafirmisanja njihovog statusa škola ne može da vrši ni svoju vaspitnu, ni obrazovnu ulogu.

12. Buđenje i razvoj demografske svesti i obrazovanja za demografsku obnovu – putem afirmisanja značaja porodice, ljubavi prema deci, zdravog odnosa prema rađanju i sl; afirmisanje porodičnih vrednosti i morala u obrazovanju;

13. Podsticanje duhovnog razvoja učenika putem sadržaja različitih predmeta sa nacionalnim sadržajem, a pre svega veronauke.

Osim navedenih načelnih predloga od prioritetne važnosti, dajemo i sledeće konkretne sugestije, značajne za naše obrazovanje u celini:

1. Preispitivanje strukture i obima zastupljenosti izbornih predmeta, uz njihovo tešnje povezivanje sa sadržajima obaveznih predmeta, radi sprečavanja improvizacija i neracionalnosti;

2. Preciznije razrađivanje mehanizama podrške darovitim učenicima;

3. Vraćanje fizičkog vaspitanja u visokoškolsko obrazovanje, kao i sportskih sekcija u osnovne i srednje škole;

4. Sistematska briga o funkcionisanju sekcija i raznih oblika dodatnog obrazovnog i vaspitnog rada po slobodnom izboru učenika;

5. Sistemsko razvijanje kulture sećanja, istorijske svesti i saznanja o genocidu u 20. veku;

6. Navođenje zadužbina i drugih fondova koji obezbeđuju đačke stipendije i promovišu obrazovanje kao partnera u obrazovanju, a ne samo nevladinih organizacija;

7. Uvažavanje značaja pozicije roditelja u obrazovanju i koncepta partnerstva porodice, škole i zajednice;

8. Neophodnost opreznijeg definisanja uloge poslodavaca i dualnog obrazovanja kako posebni interesi ne bi prevladali nad opštim;

9. Konkretizovanje koraka unutar akcionog plana, koji su u predlogu teksta Strategije dati šematizovano.

Budući da je Strategija tekst koji treba da bude čitljiv širokom krugu zainteresovanih čitalaca, neophodno je da ona bude komunikativnija i semantički prohodnija, bez neodređenosti i nejasnoća koje otvaraju prostor različitim tumačenjima. U tom smislu, potrebno je definisati pojmove sa fluidnim konceptom i nejasnim značenjem (npr. pravedno obrazovanje, zajednički jezički okvir za standardni srpski jezik i dr.). Konačno, dokument ovakvog značaja ne zaslužuje da bude ozvaničen pre detaljnije intervencije lektora.

Prof. dr Dragan Stanić, predsednik Matice srpske, moderator
Prof. dr Srđan Šljukić, potpredsednik Matice srpske, moderator
Prof. dr Isidora Bjelaković
Dušan Vujičić, istoričar i izdavač
Prof. dr Slavko Gordić
Akademik Jasmina Grković Mejdžor
Dr Miša Đurković, naučni savetnik
Prof. dr Slađana Zuković
Prof. dr Aleksandar Jovanović
Prof. dr Aleksandar Milanović
Prof. dr Petar Pijanović
Prof. dr Snežana Stojšin
Dr Dragan Hamović, viši naučni saradnik
Prof. dr Marica Šljukić

 

Naslovna fotografija: Vikipedija/Vanilica, CC BY-SA 4.0

 

Izvor Pečat, 12. mart 2021.

 

BONUS VIDEO:

Pratite nas na YouTube-u