Rusija i Kina u obruču biolaboratorija SAD

Zašto se tema bioloških laboratorija u blizini granica Rusije i Kine aktuelizuje na svakih nekoliko godina? I kako to razumeti u kontekstu tekuće epidemije?

Tema bioloških laboratorija – kojima pristup nemaju ni novinari, ni međunarodne inspekcije – izuzetno je aktuelna u datom trenutku kada se svet suočava sa opasnošću epidemije nove vrste koronavirusa. Trenutno se odvija sekjuritizacija sfere medicine što znači da se svako od nas svakodnevno suočava sa brigama za sopstveno zdravlje. Sekjuritizacija je termin iz domena međunarodnih odnosa koji podrazumeva da se jednoj temi pristupa isključivo sa bezbednosnog stanovišta, ili da se tom gledištu pridaje preveliki značaj.

Ovaj pristup uvećava trenje i između država kada ga se pridržavaju politički i vojni lideri, a postaje apsolutno nesnosan ako ga primenjuju pojedinci u svojoj svakodnevici. Kada za sebe lično sekjuritizujemo temu sopstvenog zdravlja svaki živi organizam, uključujući tu i naše najbliže, postaje potencijalni prenosilac štetnih mikroorganizama od kojih se valja izolovati. Ukoliko tu misao logički izvedemo do kraja, svako ponaosob bi trebalo da se zatvori u mehur koji ne propušta nikakve viruse, ili, u najmanju ruku, da navučemo na sebe protivradioaktivno odelo.

Svetski lideri su, međutim, i te kako svesni psihološkog efekta koji epidemija koronavirusa ima na čitavo čovečanstvo, te shodno tome biraju i teme koje će plasirati u javnost kako bi privukli maksimum pažnje javnosti i naneli maksimum štete ugledu svojih suparnika. Primera radi, za vreme administracije Donalda Trampa, Vašington je direktno optuživao Kinu da je planski skrivala podatke o stepenu infektivnosti i opasnosti novog tipa koronavirusa, dok je ovu bolest sam Tramp nazivao „kineskim virusom“. Amerikance nije zaustavila ni činjenica da je laboratorija u Vuhanu, epicentru koronavirusne epidemije, godinama razvijana kroz saradnju francuske i kineske strane, to jest jedna velika sila sa Zapada postala je kolateralna šteta ovog narativa namenjenog klevetanju suparnika na međunarodnoj areni.

Pored virusnih opasnosti, zdravlju savremenog čoveka preti i zagađenost vazduha, zemlje i vode što samo po sebi aktuelizuje i ekološki narativ. Ekologija se u političkom smislu takođe predivno može sekjuritizovati, pa tako po zapadnom narativu najveću ekološku opasnost ne predstavljaju zapadne potrošačke države – koje konzumiraju znatno više resursa od ostatka sveta – već zemlje u razvoju koje proizvode robu upravo za taj isti Zapad. Suština ekološkog narativa, i objašnjenje zašto se on sve više podržava od strane zvaničnih zapadnih političkih struktura, jeste u tome da se uspori brzi ekonomski rast Azije, a samim tim i sačuva dominacija Sjedinjenih Američkih Država u polju ekonomije.

Hronologija ruskog narativa

U istom duhu, u propagandnu borbu uključuje se i Rusija. Kada je već jasno da je zapadni čovek preplašen koronavirusom – a zaplašen je u većoj meri od istočnog – zašto onda ponovo ne podsetiti svet na mrežu američkih biolaboratorija u okruženju Rusije, ali i Kine? To naravno ne znači da biolaboratorije pod kontrolom Ministarstva odbrane  Sjedinjenih Američkih Država u okruženju Rusije i Kine ne postoje. Naprotiv, njih je u bliskom susedstvu Rusije čak 49: jedanaest u Ukrajini, sedam u Jermeniji, osam u Azerbejdžanu, tri u Uzbekistanu, deset u Gruziji i deset u Kazahstanu.

Ovo su podaci izneti 2018. godine na brifingu za javnost Ministarstva odbrane Ruske Federacije posvećenom upravo pitanju bioloških laboratorija sa učešćem SAD na granicama Rusije. Pažnju privlači jedan slajd sa tog brifinga koji ispresecanom linijom kao da crta jedan antiamerički front na prostoru Evroazije – koji obuhvata Rusiju, Kinu i Iran – a oko granica ujedinjenog fronta grafički prikazuje lokacije američkih biolaboratorija.

Ilustracija (Foto: Satheesh Sankaran on Unsplash)

Ciljevi ovog narativa su: 1. Skrenuti pažnju na biološko-hemijsku opasnost od postupaka zvaničnog Vašingtona, a sa američkih optužbi da se Rusija služi nervnim otrovima („novičok“) u borbi sa svojim političkim protivnicima, kao i optužbi da se ruski saveznik Sirija služi hemijskim bombama (hlor i sarin); 2. Zbiti redove antiameričke koalicije sekjuritizacijom američke ekspanzivne politike na prostoru Evroazije – SAD prete ne samo Rusiji, već i Kini i Iranu; 3. Destabilizovati režime prozapadne orijentacije u Evroaziji, u prvom redu Gruzije i Ukrajine; 4. Disciplinovati bliske partnere Rusije iz Evroazijske ekonomske unije i Organizacije Dogovora o kolektivnoj bezbednosti koji su u različitim razdobljima sarađivali sa Sjedinjenim Državama – Jermenija, Kazahstan.

Ne treba potceniti intenzivnost propaganadnog rata koji protiv Rusije vode Sjedinjene Američke Države, što ilustruje činjenica da su zvanični diplomatski krugovi SAD ovogodišnji Dan kosmonautike, 12. april, proslavili tako što nisu ni spomenuli sovjetskog kosmonauta Jurija Gagarina, centralnu figuru pomenutog praznika.

Rusija pokušava da kontrira Sjedinjenim Državama tako što ih prikazuje kao agresivnu i nepredvidivu silu na međunarodnoj areni sa kojom nije moguće izgraditi stabilne partnerske odnose. Zaista, SAD su prekršile ili ukinule veliki broj međunarodnih multilateralnih i bilateralnih sporazuma, počevši od administracije Džordža Buša mlađeg do danas, što nedvosmisleno dokazuje rusku poziciju. U velikoj meri, Rusija i Kina su se pokazale kao pouzdani partneri raznim zapadnim državama, dok istovremeno nisu podrivale autoritet najvećeg broja međunarodnih organizacija, te su one zapravo faktor globalne stabilnosti, a Sjedinjene Države haosa. Zato se ruski narativ o biolaboratorijama SAD revitalizuje svaki put kada SAD započinju novi talas anarhije na Bliskom istoku ili u Evroaziji.

Iako SAD ranih devedesetih počinju sa razvijanjem mreže svojih laboratorija, koje su samo deo njene vojne, bezbednosne, političke i ekonomske strukture na prostoru bivšeg SSSR-a, zvanična Moskva pokreće ovaj narativ posle otvorenog mešanja Vašingtona u Ukrajini, dakle od 2015. godine. Tada je Nikolaj Patrušev, sekretar Saveta bezednosti Ruske Federacije, u javnosti pokrenuo temu američkih biolaboratorija blizu ruskih granica. Patrušev će opet aprila ove godine lansirati istu temu svojim intervjuom Komersantu. Ovaj put narativ se vraća u opticaj zbog moguće eskalacije vojnih dejstava na istoku Ukrajine, čiji je cilj da se isprovocira vojna intervencija Rusije, te da se privole evropske sile da prekinu saradnju sa Moskvom. Narativ o američkom biooružju bio je aktuelan i u prvoj polovini 2018. godine, kada je Rusija optužena da sama koristi bojeve otrove u slučaju Skripalj, koji se odigrao na teritoriji Velike Britanije.

Uspeh ruskog narativa

Na samom početku puštanja u opticaj datog narativa, Rusija je bila u defanzivi, sproveden je američki državni udar u Ukrajini, u Siriji i na Bliskom istoku širio se kontrolisani haos Islamske države, koji je išao naruku Izraelu i zalivskim monarhijama – najvećim saveznicima SAD u regionu. Izgledalo je kao da zvanična Moskva nije sposobna da zašititi svoje vitalne interese i da može da se osloni samo na verbalne optužbe koje čine SAD zlikovcem, ali koje ne mogu da ih spreče u njihovim naumima.

Posle uspešne intervencije u Siriji, prisajedinjenja Krima i dugoročne destabilizacije Ukrajine građanskim ratom u Donbasu, Rusija je dokazala da je spremna da se bori za svoju sferu interesa. Konkretni uspesi Rusije u konfliktu sa SAD dali su novu težinu njenim propagandnim narativima. Do tog trenutka, retorika Kremlja podsećala je na iranske prazne pretnje Izraelu posle regularnih sabotaža koje jevrejska država sprovodi protiv svog persijskog takmaca. Posle konkretnih rezultata ruske spoljne politike i njeni narativi postaju ozbiljni i kredibilni i dobijaju dimenziju realne pretnje američkim interesima.

Moskovski kremlj (Foto: Anton Novoderezhkin/TASS)
Moskovski kremlj (Foto: Anton Novoderezhkin/TASS)

Ipak, Rusija je ostajala usamljena u toj borbi, ako ne računamo Iran, koji sam vodi svoj višedecenijski rat protiv Sjedinjenih Država, Izraela i zalivskih monarhija za kontrolu nad Bliskim istokom. Izbijanjem pandemije nove vrste koronavirusa, koja je devastirala ekonomije zapadnih država, a i uveliko ih politički destabilizovala, Kina je osetila trenutak da demonstrira svoju globalnu političku moć. S jedne strane, jasno je da je Kina bila pod američkim napadima još od administracije Baraka Obame, kada je po prvi put strateški bila priznata opasnost od razvoja Kine po američke interese. Tramp se samo nadovezao na ovu politiku i još više je podržao.

S druge strane, kinesko rukovodstvo shvatilo je da je došao kraj samoograničenju kineske geopolitičke moći i da je dalekoistočni džin akumulirao dovoljno ekonomske moći, te da predstoji period njene konverzije u vojni i politički uticaj. Sa ovim procesima koji su se već odvijali koincidirala je epidemija koronavirusa, što su Sjedinjene Države iskoristile u suparništvu sa Pekingom. Trampov narativ da je Kina kriva za epidemiju logičkim sledom osnažio je ruski narativ o biološkoj opasnosti američkog ekspanzionizma, jer su se sada Kina i Rusija našle u istoj poziciji.

Za razliku od prethodnih iteracija ruskog narativa o američkim projektima razvoja biološkog oružja, ovogodišnjim tvrdnjama iz Moskve zvanično se pridružila Kina. Ne radi se o odgovoru Kine na optužbe Vašingtona po pitanju koronavirusa, kada je Peking odgovorio svojim optužbama da je Pentagon skrivao da su američki vojnici preležali verziju gripa sličnu današnjoj epidemiji još 2019. godine. Zvanični portparol kineskog Ministarstva spoljnih poslova, Žao Lijan, zatražio je u ime Kine zvanično pojašnjenje o aktivnosti američkih biolaboratorija u Ukrajini. Kineski zvaničnik istupio je sa ažuriranim podacima o broju američkih biolaboratorija i naveo da SAD trenutno raspolažu sa šesnaest laboratorija na teritoriji Ukrajine.

Kina je krenula da nastupa agresivno na spoljnopolitičkom planu, ali i da otvoreno podržava Rusiju u njenoj borbi protiv američkog uticaja u Istočnoj Evropi. Teško je pripisati ovaj pozitivan razvoj događaja uspešnosti i privlačnosti ruskog narativa o američkom biooružju, ali je on poslužio kao indikator zajedničkog fronta koji se u Evroaziji stvara.

Američka verzija priče

Zvanična američka verzija priče jeste da su Sjedinjene Države humanistička i filantropska tvorevina, koja ulaže ozbiljna finansijska sredstva samo da bi sprečila širenje virusnih oboljenja u regionu centralne Azije i južnog Kavkaza. „Radio slobodna Evropa“ za rusko govorno područje, koji direktno finansira američki Kongres, pripremio je reportažu posvećenu jednoj američkoj biolaboratoriji u Kazahstanu. Narativ je sledeći – 1991. godine pred raspad Sovjetskog Saveza, Sjedinjene Američke Države bile su zabrinute da će uzorci opasnih virusa iz sovjetskih biolaboratorija – koje su se nalazile van teritorije Rusije – pasti u ruke terorista. Stoga SAD osnivaju program koji ima za cilj smanjenje opasnosti širenja biološkog oružja.

Početkom devedesetih američki specijalisti postaju aktivni u celom nizu postsovjetskih država – Ukrajini, Gruziji, Azerbejdžanu, Jermeniji, Kazahstanu i Uzbekistanu. Ukoliko je cilj SAD zaista bio samo kontrola nad opasnim supstancama, koje se mogu iskoristiti za terorističke akte, njihovo prisustvo ne bi bilo potrebno do današnjeg dana – dati uzorci virusa mogli su biti uništeni u periodu od nekoliko godina, još pre osvita novog milenijuma.

Američki vojnik sa zaštitnom opremom tokom vojne vežbe u vazduhoplovnoj bazi Kadena u Japanu, 17. oktobar 2017. (Foto: US Army/Capt. Adan Cazarez)
Američki vojnik sa zaštitnom opremom tokom vojne vežbe u vazduhoplovnoj bazi Kadena u Japanu, 17. oktobar 2017. (Foto: US Army/Capt. Adan Cazarez)

„Radio slobodna Evropa“ ima odgovor i na to pitanje – da, opasnost od bionaoružanja je rešena, upravo zahvaljujući američkim specijalistima, ali paralelno se pojavljuju novi rizici! Ovaj put SAD investiraju budžetska sredstva prikupljena od američkih poreskih obveznika kako bi suzbijale opasne bolesti u regionu koji je hiljadama kilometara udaljen od teritorije Sjedinjenih Država. Možda se pitate zašto su te laboratorije zatvorenog tipa, u kojima postoje odeljenja kojima pristup imaju samo američki specijalisti sa propusnicama četvrtog ranga?

„Radio slobodna Evropa“ nas uverava da se nikakvi opasni virusi tamo ne proizvode, već da se vrše eksperimenti nad opasnim virusima u cilju njihove neutralizacije. Treba imati u vidu da zapadni mediji istovremeno predstavljaju ruske biolaboratorije isključivo kao fabrike za proizvodnju biološkog oružja. Na istovetan način su zapadni mediji prikazivali i francusko-kinesku biolaboratoriju u Vuhanu, optužujući Kinu za epidemiju koronavirusa. U realnosti, jasno je da sve velike sile razvijaju biološka oružja, ali Rusija i Kina to rade u okviru svojih granica, ne ugrožavajući direktno druge države, a Sjedinjene Američke Države planski biraju zemlje trećeg sveta da u njima sprovode biološke eksperimente. Države u okruženju Rusije, Kine i Irana su posebno izabrane kao pogodgne lokacije, jer se odatle biološko oružje može primeniti protiv ovih triju zemalja, a takođe i zbog toga što bi šteta po američke interese bila minimalna u slučaju da dođe do neke neplanirane havarije.

Logika je sasvim slična kao i u slučaju nuklearnih elektrana – svaka država teži da ih izgradi što dalje od svojih populacionih centara, ne mareći pritom koliko su one blizu naseljima drugih država. Razlika je u tome što nuklearne elektrane prozivode energiju, pa moraju biti u granicama date države, a biolaboratorije mogu razvijati svoju tehnologiju bilo gde. Kao i kod atomskih centrala, biolaboratorije imaju i svoju pozitivnu stranu – tehnologije koje se tamo razvijaju zaista mogu biti iskorišćene i u medicinske svrhe.

Na kraju krajeva, atomska energija se koristi za proizvodnju elektronske energije, ali se koristi i za izradu najrazornijeg naoružanja. Od naučnog progresa, koji se pokreće i vojnim istraživanjima, teško se može odustati, jer je u pitanju klasični model teorije igara po kome nijedan akter ne želi da se liši potencijalne prednosti niti da dopusti svom konkurentu da ga u nekoj sferi prestigne. Biološke laboratorije će nastaviti da postoje, ali to neće umanjiti njihovu opasnost. Strategija Sjedinjenih Američkih Država da ih otvara u zemljama trećeg sveta i usmerava protiv svojih protivnika predstavlja opasnost za veliki deo razvijenog sveta, a ne samo za pobrojane američke konkurente, jer se nalaze i u blizini granica Evropske unije.

Američka biolaboratorija u Tbilisiju (Gruzija) (Foto: Wikimedia/Q9k2C6J3)
Američka biolaboratorija „Lugar“ u Tbilisiju (Gruzija) (Foto: Wikimedia/Q9k2C6J3)

Kao i sa razmeštanjem nuklearnih raketa, za sve bi bilo najbolje da se SAD drže svog dvorišta, a do te izmene strategije će doći onda kada Rusija, Kina i Evropa jednoglasno zatraže od Sjedinjenih Država da se odreknu svojih imperijalnih pretenzija. Do tog trenutka opasnost biolaboratorija, kao i nuklearnog oružja, visiće nad Evropom. Možda je upravo epidemija koronavirusa dobra polazana osnova da se pokrene dijalog na ovu temu.

 

Aleksandar Đokić je asistent katedre za uporednu politiku Ruskog univerziteta prijateljstva naroda (RUDN) u Moskvi

 

Naslovna fotografija: AP Photo/Patrick Semansky

 

Izvor Pečat

 

BONUS VIDEO:

Svet
Pratite nas na YouTube-u