Zakon kao pravni osnov za hapšenje sveštenika?

Da li se Zakonom o zabrani diskriminacije na mala vrata uvodi diskriminacija prema sveštenicima, odnosno da li će sveštena lica biti hapšena zbog stavova o LGBT zajednici?

Zakon o zabrani diskriminacije jeste jedan od tri zakona koje je predložilo Ministarstvo za ljudska i manjinska prava i društveni dijalog. Druga dva su Zakon o istopolnim zajednicama i Zakon o rodnoj ravnopravnosti. Budući da govorimo o protivustavnim, diskriminatornim i revolucionarnim zakonima koji se nameću srpskom pravnom i vrednosnom sistemu, u ovom kontekstu pažnja će biti usmerena na problematičan član 18. stav 2. i 3. Zakona o zabrani diskriminacije. Ovaj član strukturisan je nazivom „diskriminacija na osnovu slobodnog ispoljavanja vere ili uverenja“ i može se primetiti da je definisan protivustavno i diskriminatorno.

Postavlja se pitanje, kako je moguća diskriminacija na osnovu zakonitog i slobodnog ispoljavanja vere? Prvo – diskriminacija na osnovu slobodnog ispoljavanja vere nije moguća, jer je ono zagarantovano ustavom i zakonom, drugo – može se videti da je reč o pravnom nasilju i diskriminaciji koju zakonodavci revolucionarno nameću srpskom pravnom sistemu. Pošto se ovaj paket diskriminatornih zakona donosi u celosti kako bi se u Republici Srbiji nametnula LGBT i transrodna ideologija, zakonodavac je smisleno imao u vidu da „zaštiti LGBT i transrodne osobe“ od zakonitog i slobodnog ispoljavanja vere tradicionalnih crkava i verskih zajednica u Srbiji, što predstaljva nonsense.

Diskriminacija sveštenika

Međutim, šta bi to trebalo da znači? To znači da ukoliko sveštena lica iskažu versko učenje koje je zasnovano na svetim spisima, a kojim se definiše da su homoseksualizam i lezbejstvo greh, predstavljaće diskriminaciju LGBT osoba. To dalje znači da se ovim članom omogućava procesuiranje i hapšenje sveštenih lica tradicionalnih crkava i verskih zajednica koje su u Republici Srbiji registrovane u skladu sa zakonom, a kojih ima sedam.[1]

Učenje da je homoseksualizam greh ne označava napad na LGBT osobe. Ovim učenjem se ne diskriminiše njihova ličnost, nego se njime stoji na stanovištu da je ponašanje kao što je homoseksualizam greh koji proizilazi iz grehovnog načina života. Greh je uzrok smrti i smrtnog načina egzistiranja, te je otuda Crkva utemeljena na Hristovom stradanju „za grehe sveta“ koje daruje večni život, a uništava smrt – koja je danas zakon prirode i stvorenog sveta. Crkva postoji zbog grešnika (svih ljudi) prizivajući ih da se oslobađaju greha na Liturgiji. Sa druge strane, u pravnoj teoriji diskriminacija se definiše kao nejednako postupanje u odnosu na određena lica i grupacije zasnovano na određenom ličnom svojstvu. Ukoliko prihvatimo da su seksualna orijentacija i rodni identitet lično svojstvo (a nisu jer nisu naučno utemeljeni i relevantni i ne mogu biti lično svojstvo kao što su boja kože, pol, nacionalna pripadnost itd.), može se konstatovati da ne postoji nikakav osnov za diskriminaciju.

U ovom kontekstu, nema nejednakog postupanja sveštenih lica prema LGBT i trasnrodnim osobama. Ovde se javlja još veći problem. Pošto se na osnovu svetih spisa kao greh definišu alkoholizam, korišćenje droga, promiskuitetnost, prostitucija, nekrofilija, zoofilija itd., to bi trebalo da znači da će na osnovu člana 18. Zakona o zabrani disrkiminacije jedan nekrofil sasvim legitimno moći da tuži svešteno lice zato što je diskrmiminisao njegovu „seksualnu orijentaciju“. Osoba sklona grehu alkoholizma i konzumiranju droga imaće pravo da tuži svešteno lice. Ono što je još intrigantnije jeste da osoba koja se deklariše kao ateista dobija potpuno pravo da tuži svešteno lice jer ne veruje u Boga, a javno nošenje mantije sveštenog lica kao službene uniforme i dela verskog obeležja koje je zaštićeno zakonom, diskriminisalo bi ateistu tako što ga verska služena uniforma stavlja u nepovoljan položaj u odnosu na njegov životni stav.

Sve dosad navedeno prema članu 18. predstavlja osnov za diskriminaciju i osnov za hapšenje i procesuiranje sveštenih lica, dok stav 3. ovog člana jeste osnov za zabranu rada tradicionalnih crkava i verskih zajednica u Srbiji. Međutim, kakvo je to pravo države da hapsi sveštenike na osnovu prava i sloboda koje im je zagarantovala Zakonom o crkavama i verskim zajednicama iz 2006. godine? Prema ovom zakonu, i u skladu sa ustavnim načelom sekularnosti[2], crkve i verske zajednice su odvojene i nezavisne od države i kao takve su slobodne i autonomne u određivanju svog verskog identiteta.[3]

Episkop raško-prizrenski Teodosije sa bratstvom manasitra Visoki Dečani tokom obeležavanja hramovne slave – Vaznesenja Gospodnjeg, 23. maj 2018. (Foto: spc.rs)
Episkop raško-prizrenski Teodosije sa bratstvom manasitra Visoki Dečani tokom obeležavanja hramovne slave – Vaznesenja Gospodnjeg, 23. maj 2018. (Foto: spc.rs)

Sa druge strane, sveštenici, odnosno verski službenici slobodni su i nezavisni u obavljanju bogoslužbene delatnosti koja se vrši u skladu sa zakonom i autonomnim pravom crkve i verske zajednice. Oni imaju pravo da učestvuju u svim vidovima javnog života, osim ako je to zabranjeno unutrašnjim pravilima ili pojedinačnom odlukom crkve i verske zajednice. Važno je konstatovati da sveštenik ne može biti pozvan da svedoči o činjenicama i okolnostima koje je saznao prilikom ispovesti (Sveta Tajna Ispovesti)[4] i članom 93. stavom 1. tačkom 2. Zakona o krivičnom postupku Republike Srbije verski ispovednik se isključuje od dužnosti svedočenja, jer bi lice svojim iskazom povredilo dužnost čuvanja profesionalne tajne.[5]

Sveštenici, odnosno verski službenici ne mogu biti pozvani na odgovornost pred državnim organima za svoje postupanje pri obavljanju bogoslužbene delatnosti.[6] U članu 31. stavu 2. proklamuje se da se bogosluženje, verski obredi i druge verske delatnosti mogu obavljati na javnim mestima, odnosno otvorenim prostorima, kao i na mestima vezanim za značajne istorijske događaje ili ličnosti.[7] Član 18. stav 3. Zakona o zabrani disrkiminacije onemogućava ostvarivanje prava iz člana 31. stav 2. Zakona o crkvama i verskim zajednicama, te suzbija delatnost crkava i verskih zajednica striktno na verske objekte. Budući da se članom 18. stavom 3. omogućava hapšenje sveštenih lica na osnovu zakonitog ispoljavanja vere, Ustavni sud je prilikom ocene ustavnosti Zakona o crkvama i verskim zajednicama doneo odluku koja se tiče prava sveštenika, odnosno verskih službenika.

Inicijatori su osporavali već navedenu odredbu, a to je član 8. stav 3. i 4. (ZCVZ). Ustavni sud je stao na stanovište da je ratio legis[8] navedene odredbe obezbeđivanje slobode misli, savesti i veroispovesti i da sveštenici, odnosno verski službenici mogu tokom bogosluženja slobodno da iznose svoje mišljenje sve dok time ne dođu u situaciju da izvrše krivično delo. (To podrazumeva i domen javnog). Time što sveštenici mogu biti pozvani na odgovornost prilikom bogoslužbene delatnosti, ukoliko prekrše zakon, pokazuje se da je njihov položaj izjednačen sa položajem bilo kog građanina.[9] Hipotetički se može uzeti primer: ukoliko sveštenik za vreme bogoslužbene delatnosti izvrši krivično delo ubistva ili ako nekom licu nanese laku ili tešku telesnu povredu itd., može biti pozvan na odgovornost. To podrazumeva i domen javnog.

Anticivilizacijska odredba

Krivično delo na osnovu slobodnog i zakonitog ispoljavanja vere ili uverenja ne postoji u Krivičnom zakoniku Republike Srbije što bi bilo besmisleno, faktički nemoguće i kontraditkorno onim zakonima koji garantuju pravo na ispoljavanje verske slobode, vladavini prava, modelu moderne sekularne države kao i Ustavu Republike Srbije. Takođe, član 18. stav 3. je protivustavan jer direktno krši član 43. Ustava RS u kojem se garantuje „pravo na slobodu misli, savesti i veroispovesti“ i da je „svako slobodan da ispoljava svoju veru ili ubeđenje veroispovedanja (što podrazumeva i učenje na osnovu svetih spisa da je homoseksualizam greh) obavljanjem verskih obreda, pohađanjem verske službe ili nastave, pojedinačno ili u zajednici sa drugima, kao i da privatno ili javno iznese svoja verska uverenja“.[10] Član 43. Ustava RS pokriva oblasti koje se nazivaju domen javnog i privatnog, što znači da je sloboda ispoljavanja vere zagarantovana kako javno – izvan bogoslužbenih objekata tako i privatno – unutar bogoslužbenih objekata.

U članu 18. zakonodavac pravi razliku u pojmu diskriminacije i deli je na diskriminaciju: 1. u domenu javnog i 2. u domenu privatnog. Postavlja se pitanje, kakav je to vid diskriminacije u javnom domenu koji ne povlači diskriminaciju i u domenu privatnog? Diskriminacija podrazumeva nejednako postupanje prema licima i grupacijama u bilo koje vreme i na bilo kojem mestu. To znači da se, uprkos suzbijanju delatnosti u domen privatnog gde se prema članu 18. „navodno“ ne može izvršiti diskriminacija, ipak govori o tome da se diskriminacija odnosi i na domen bogoslužbenih objekata na osnovu koje sveštenik može biti procesuiran i uhapšen u Srbiji.

Navedimo samo primer u Švedskoj gde je sveštenik pod imenom Grin Ejk osuđen prvo na godinu dana, a zatim mu je spuštena kazna zatvora na šest meseci zato što je u crkvi nakon bogosluženja izneo versko učenje da je homoseksualizam greh. Dakle, niko nema pravo da vrši pravno nasilje i teror nad crkvama i verskim zajednicama i sveštenicima kao verskim službenicima, ukoliko deluju u skladu sa zakonom.

Patrijarh Porfirije tokom pričešćivanja sveštenika nakon služenja Liturgije u Sabornoj crkvi u Beogradu, 25. april 2021. (Foto: spc.rs)
Patrijarh Porfirije tokom pričešćivanja sveštenika nakon služenja Liturgije u Sabornoj crkvi u Beogradu, 25. april 2021. (Foto: spc.rs)

Član 44. Ustava RS proklamuje da Ustavni sud može zabraniti versku zajednicu samo ako njeno delovanje ugrožava pravo na život, pravo na psihičko i fizičko zdravlje, prava dece, pravo na lični i porodični integritet, pravo na imovinu, javnu bezbednost i javni red ili ako izaziva i podstiče versku, nacionalnu ili rasnu netrpeljivost.[11]

Na prethodno navedenim primerima ovaj protivustavan član 18. pokazuje se kao anticivilizacijski sa kojim se omogućava sistemsko gonjenje sveštenih lica, procesuiranje, hapšenje i smeštanje u zatvorske ćelije zbog slobodnog i zakonitog ispoljavanja vere.

 

Miljan Lazović je saradnik Instituta za evropske studije i doktorand na Pravoslavno bogoslovskom i Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Ekskluzivno za Novi Standard.

________________________________________________________________________________________________

Uputnice:

[1] Član 10. stav 1. Tradicionalne crkve su one koje u Srbiji imaju viševekovni itorijski kontinuitet i čiji je pravni subjektivitet stečen na osnovu posebnih zakona, to: Srpska pravoslavna crkva, Rimokatolička crkva, Slovačka evangelička crkva, Reformska hrišćanska crkva i Evangelička hrišćanska crkva. Stav 2. Tradicionalne verske zajednice su one koje u Srbiji imaju viševekovni istorijski kontinuitet i čiji je pravni subjektivitet stečen na osnovu posebnih zakona, i to Islamska verska zajednica i Jevrejska verska zajednica. Zakon o crkvama i verskim zajednicama (Sl. glasnik RS, br. 36/2006).

[2] U članu 11. Ustava Republike Srbije se govori o svetovnosti države. Republika Srbija je svetovna država. Crkve i verske zajednice su odvojene od države. Nijedna religija ne može se uspostaviti kao državna ili obavezna. Ustav Republike Srbije (Službeni glasnik RS, br. 98/06).

[3] Član 6. stav 1. i 2. Zakon o crkvama i verskim zajednicama (Sl. glasnik RS, br. 36/2006).

[4] Član 8. stav 4. Zakon o crkvama i verskim zajednicama (Sl. glasnik RS, br. 36/2006).

[5] Član 93. stav 1. tačka 2. Zakon o krivičnom postupku Republike Srbije, (Sl. glasnik RS, br. 72/2011, 101/2011, 121/2012, 32/2013, 45/2013, 55/2014, 35/2019 i 27/2021 – odluka US).

[6] Član 8. stav 3., 4., 5., 7. Zakon o crkvama i verskim zajednicama (Sl. glasnik RS, br. 36/2006).

[7] Član 31. stav 3. Zakon o crkvama i verskim zajednicama (Sl. glasnik RS, br. 36/2006).

[8] Pravni osnov.

[9] Olduka Ustavnog suda prilikom ocene ustavnosti Zakona o crkvama i verskim zajednicama (Službeni glasnik, br. 35/06).

[10] Član 43. stav 1. i 3. Ustav Republike Srbije (Službeni glasnik RS, br. 98/06).

[11] Član 44. Ustav Republike Srbije (Službeni glasnik RS, br. 98/06).

 

Naslovna fotografija: spc.rs

 

Izvor Novi Standard

 

BONUS VIDEO:

Pratite nas na YouTube-u