yugoslavia map

O rekonfiguraciji postjugoslovenskog prostora (2)

Budući da je Zapad zahvatila sistemska kriza, nije pitanje da li predstoje promene geopolitičkih odnosa na Balkanu, već kada i kako će se odigrati

Prvi deo teksta možete pročitati ovde.

Konkretizacija nove političko-teritorijalne „arhitekture“

Restrukturisanje postjugoslovenskog dela Balkana trebalo bi da rezultira ne samo logičnijim i trajnijim granicama (karta 3), nego geografski skladnijom i geopolitički adekvatnijom organizacijom prostora (karta 4). Iz toga bi proistekli racionalniji, prikladniji i stabilniji regionalni odnosi, proistekli iz multipolarizacije sveta, vodeće uloge Evroazije i emancipacije Evrope.

Slovenija

Slovenija bi imala ulogu geopolitičkog posrednika za germanski pristup Jadranu i indirektno Sredozemlju, a o(p)stala bi u gotovo nepromenjenoj površini i morfografskim obrisima, ranije već usklađenim sa njenom nacionalnom homogenošću i prirodnim sklopom. Shodno tome, a i zbog relativno male populaciono-teritorijalne veličine i optimalne komunikacijsko-ekonomske integrisanosti, nema potrebe za njenom federalizacijom. Takođe, izlišno bi bilo i eventualno formiranje etno-teritorijalnih autonomnih jedinica, budući da u međuvremenu imigracijom neznatno promenjena etnička struktura nije rezultirala koncentracijom, već disperznim rasporedom stanovništva koje je mahom poreklom iz ostalog postjugoslovenskog prostora (uglavnom srpsko i muslimansko iz BiH i arbanaško iz kosovsko-metohijskog dela Srbije). Njene istorijsko-geografske pokrajine – Primorsko, Gorenjsko, Notranjsko, Goriško, Dolenjsko, Štajersko, Savinjsko, Koroško i Pomurje – dobro su uklopljene u državnu celinu i manje-više uravnoteženo razvijene, te ne ispoljavaju centrifugalne ambicije, ali mogu u određenim okolnostima da pokažu volju za nekim posebnim ovlašćenjima, ali i da postanu predmet austrijskih i italijanskih aspiracija.

Do kvanitativno neznatne, ali kvalitativno značajne korekcije tzv. AVNOJ-ske granice moglo bi doći radi prevazilaženja hrvatsko-slovenačkog spora u Piranskom zalivu (Savudrijskoj vali), koji ima šire implikacije: na blokadu pristupa Slovenije otvorenom moru, eksploataciju ekskluzivne ekonomske zone, plovidbu vojnih brodova i vazduhoplova, pristup luci Kopar (koja je u konkurentskom odnosu sa Rijekom!), polaganje kablova, ribarenje itd. Kako bi se taj problem rešio na racionalan, pa i „pravedan“ način, graničnu liniju uzvodno od ušća Dragonje (tj. Nove Dragonje ili kanala Sv. Odorika) trebalo bi pomeriti u korist Slovenije kako bi na obalu izašla kod rta Salvore. Na taj način bi ne samo čitav zaliv i pripadajući delić eksluzivne ekonomske zone pripali Sloveniji, već bi joj bio omogućen i slobodan pristup međunarodnim vodama.

Kao kompenzacija, Slovenija bi u hrvatsku korist mogla da se odrekne svog dela teritorije uzvodnije, tamo gde granica kod nacionalnog parka prelazi na levu stranu Dragonje (Brič), i/ili u pojasu visokog stepena razvijenosti granice u Žumberku, odnosno u Pomurju i Prekomurju.

Dalmacija

Dalmacija bi bila sasvim nova, mala država – latinsko geopolitičko i geokulturno „sidro“ na Balkanu, sa potencijalom transjadranskog posrednika za širenje uticaja dublje u njegovu unutrašnjost. Formirala bi se na pseudoantičkim istorijskim temeljima i maritimnom, talasokratkom identitetu. Njen etnički sastav je sada kompaktan hrvatski, sa izrazitim rimokatoličkim obeležjima i snažnom antisrpskom orijentacijom (naročito u zaleđu usled konvertitskog sindroma „bivših Srba“), ali sa izgradnjom državnosti moguće je da se transformiše u dalmatinski u smislu državne nacije.

Predstavljala bi rudimentarni ostatak „donje vilice velikohrvatske geopolitičke čeljusti“ (opširnije Stepić 2001, 338-343), skršene radi onemogućavanja njene  ekspanzivne i za zapadne srpske zemlje i narod dokazano destruktivne uloge. Prostirala bi se u današnjoj srednjoj Dalmaciji i zapadnoj Hercegovini, izlazeći na jadransku obalu od ušća Krke kod Šibenika zaključno sa poluostrvom Pelješac, podrazumevajući pripadajuću akvatoriju i ostrva Zlarin, Šoltu, Brač, Hvar, Korčulu, Vis, Lastovo, Mljet… Glavni i najveći grad bio bi Split, ulogu važnog urbanog centra zadržao bi Šibenik, mada bi stagnirao zbog pograničnog položaja i smanjene gravitacione zone, dok bi Zapadni Mostar imao značajnu ulogu prvenstveno za zapadnohercegovačku oblast države. Mesta na ostrvima i duž obale nastavila bi da se orijentišu na turizam i prateće usluge, dok bi ona u unutrašnjosti u velikoj meri ostala zavisna od finansijskih i političkih upliva emigracije.

Najvažnija saobraćajnica bila bi postojeća Autocesta A1, tj. deonica nedovršenog Jadransko-jonskog auto-puta, paralelna sa jadranskom obalom, ali prilično udaljena od nje, te budući Koridor 5c dolinom Neretve, sa ishodištem u luci Ploče. Stara Jadranska magistrala i dalje bi funkcionisala mahom u međumesnom i turističkom saobraćaju duž priobalja, a za vezu sa unutrašnjošću značajan bi trebalo da bude planirani auto-put Split – Kupres – (Banjaluka – Gradiška).

Karta 3: Redefinisane granice postjugoslovenskog prostora na etničkoj karti SFRJ (po naseljima) (Obrada autora. Kartografska osnova: Đurić i dr. 1993)

Granica nove države Dalmacije bila bi trasirana potopljenim donjim tokom Krke, tj. morskim kanalom Sv. Ante (uz slobodnu plovidbu i pristup šibenskoj luci), potom bi kao suvozemna skretala na smer istok-severoistok i uglavnom pratila nekadašnju jugoistočnu granicu Republike Srpske Krajine, presecajući planine Moseč i Svilaju, te veštačko jezero Peruča i uspinjući se na Troglav, najviši vrh Dinare (1.913 mnv). Sa Dinare bi se spuštala i popreko prolazila kroz Livanjsko polje duž srpsko-hrvatske etničke granice, da bi dalje grebenom Staretine zaobilazila jugoistočni deo Glamočkog polja, pela se na planinu Cincar, presecala Kupreško polje tako da grad Kupres pripadne državi Dalmaciji i zatim menjala smer u jugoistočni. Dalje bi pratila razvođe između Crnomorskog i Jadranskog sliva, prelazeći preko prevoja Velika (Kupreška) vrata, ukrštajući se sa drumskim pravcem Bugojno-Kupres i penjući se na planinu Radušu.

Zaobilazeći Prozor sa severoistočne strane, presecajući reku Ramu i niz severoistočne padine Čvrsnice, spuštala bi se na Neretvu nizvodno od mosta kod Donje Jablanice i ušća leve pritoke Ravančice. Granica bi se, zatim, protezala Neretvom, deleći Mostar na zapadni sa hrvatskim (možda budućim dalmatinskim?) i istočni sa muslimanskim/bošnjačkim stanovništvom. Rečnog toka bi se držala sve do tačke gde ga preseca sadašnja granica Hrvatske i BiH kod Gabele, uzvodno od Metkovića. Od tog mesta bi skretala na jugoistok poklapajući se sa aktuelnom granicom Hrvatske i BiH, presecala „vrat“ neumskog panhandle-a, izlazila na morsku obalu kod mesta Doli i morem nastavljala između ostrva Olipa i Jakljan. Tako bi Dalmaciji ostao Pelješac (uključujući njegovu stonsku vezu sa kopnom), čitav Malostonski kanal/zaliv, donji tok i ušće Neretve, te zaliv Neum-Klek, što bi aktuelni spor učinilo bespredmetnim.

Hrvatska Federacija

Hrvatska Federacija bi, takođe, zajedno sa Slovenijom, predstavljala posrednika za pristup germanske sfere Jadranu i zaokruživanje hegemonije Nemačke u srednjoj Evropi. Bila bi teritorijalno znatno smanjena u odnosu na sadašnju Hrvatsku u nasleđenim tzv. AVNOJ-skim granicama, kojima je obuhvatila kompaktne srpske oblasti i „titoističkom limologijom“ de facto nagrađena za učinjeni ustaški genocid. To je, potom, i badinterovski potvrđeno nezavisnošću u istim granicama u ime namenjene uloge atlantističkog geopolitičkog eksponenta.

Stoga bi njena veštački, u vidu klješta, sastavljena morfografija – zahvaljujući kojoj obuhvata znatne srpske oblasti, iz koje u velikoj meri proističe koncept navodno logične, višedimenzionalno opravdane „geopolitičke slagalice“ potkovičaste Hrvatske i trouglaste BiH (Klemenčić 1993/1994, 55-60), te na osnovu koje je kao samonametnuta datost izvedena antisrpska velikodržavna ideja o „granici na Drini“ – nužno trebalo da bude promenjena. To bi se prvenstveno odnosilo na fragmentiranje njene  jadranske „fasade“ i lišavanje većeg dela ogromne kopnene dužine obale od 1.777 km (uz dodatnih 4.058 km ostrvskih) (www.enciklopedija.hr) koja joj je velikodušno dodeljena posle Drugog svetskog rata i zahvaljujući kojima je baražiran pristup moru obližnjeg, mahom srpskog i veoma prostranog hinterland-a. To ne znači da bi ona ostala bez izlaza na more, već bi se on sveo na srazmeran pojas. Tako bi njena državna teritorija dobila mnogo manje nepravilnu formu tupouglog izgleda sa temenom u Zagrebu, a većom dužinom kraka istok-zapad (panonskog) od onog severoistok-jugozapad (pokupsko-kvarnerskog).

Takva, iako na optimalne prostorne gabarite svedena i odstranjivanjem preteće geopolitičke „kapisle“ deaktivirana Hrvatska Federacija, i dalje bi mogla da se poziva na identitet samoproklamovanog „predziđa kršćanstva“ (“antemurale christianitatis”) i „bedema Zapada prema barbarskom Istoku“, uključujući istrajne revandikacijske namere i negovanje sentimenta prema neprežaljenoj NDH-ovskoj ili AVNOJ-skoj veličini. I u novim granicama, ona bi ostala geografski raznovrsna, ali etnički kompaktnija i politički-teritorijalno složena (savezna) država, sa dobrim ekonomskim predispozicijama i respektabilnim posredničkim i čvornim položajem.

Jednim većim delom prostirala bi se u Panonskoj i Peripanonskoj oblasti na severu, mahom prirodno omeđena Sutlom, Murom, Dravom, Dunavom i Savom, od ranije regulisanih granica u potpunosti sa Mađarskom i gotovo sa Slovenijom. Dugačkim sektorom izlazila bi na desnu obalu Dunava – najvažnije transevropske plovne transverzale (Koridor 7), geostrategijske ose i integracione „kičme“. Na jugozapadu bi imala teritorijalno suženje osetljivo na presecanje, na najužem mestu duž zamišljene vazdušne linije Ladešići („lakat“ Kupe na slovenačko-hrvatskoj granici) – Duga Resa – Cerovac Vukmanićki (kod Tušilovića) široko oko 17 km.

Tim teritorijalnim „vratom“ su trasirani auto-put A1, železnička pruga Budimpešta – Zagreb – Rijeka panevropskog Koridora 5b i važan geostrategijski pravac, a dalje se nadovezuje i druga, manja, planinsko-primorska oblast. Nju bi činili Gorski Kotar i Lika, čijim posredstvom bi imala širok pristup Jadranskom basenu. Izlaz na more relativno dugačkom i razuđenom obalom od rta Salvore na severozapadu Istre do Barić Drage na jugoistoku morskog Velebitskog kanala imao bi krucijalan značaj za geoekonomski i gepolitički položaj zemlje.

Karta 4: Redefinisane granice postjugoslovenskog prostora na opštoj geografskoj karti SFRJ (Obrada autora. Kartografska osnova: Pregledno topografska karta SFRJ 1:1000000)

Hrvatska Federacija bi se sastojala od tri istorijski i fizičko-geografski jasno individualisane provincije – (1) Istre i Kvarnera, (2) Hrvatske (prave) i (3) Slavonije.

(1) Istra i Kvarner bi bila provincija amfiteatralnog oblika, zahvaljujući kome bi obuhvatala najveći jadranski zaliv. Činili bi je planinsko zaleđe, sa masivom Velike Kapele, Gorskim Kotarom, severozapadnom polovinom Like, nekolicinom visokih kraških polja i većim delom venca Velebita, te gotovo čitavo poluostrvo Istra i Kvarnerski zaliv sa ostrvima Krkom, Cresom, Lošinjom, Rabom, većim delom Paga… Veoma razuđena obala je idealno predisponirana za turizam (Opatija, Poreč, Rovinj, Umag, ostrva), naftno-gasne terminale (Omišalj na Krku), rafinerije (Bakarski zaliv), vojne (Pula) i putničko-teretne luke (Rijeka). Većinsko stanovništvo u provinciji je hrvatsko, ali postoji snažno izražen regionalni identitet, pa čak i već ispoljene težnje za autonomijom istarskog stanovništva (Istrijani). Ima i nekoliko retko naseljenih, ali prostranih planinskih srpskih krajeva sa duhovnim središtem u manastiru Gomirje. Na aproksimativnoj sredokraći između Vrbovskog i saobraćajnog čvorišta Bosiljevo nalazila bi se administrativna granica sa federalnom jedinicom Hrvatskom.

(2) Hrvatska (prava) predstavljala bi geopolitičko jezgro (centralnu teritoriju) Hrvatske Federacije i obuhvatala bi veći broj manjih oblasti, mahom dolinsko-ravničarskih i brdsko-niskoplaninskih – Zagorje, srednju Podravinu, Međimurje, Lonjsko-moslavački kraj, Turopolje, Žumberak, srednje i donje Pokuplje, zagrebačku aglomeraciju… Izrazito je etnički homogena i čini savremeno hrvatsko nacionalno, kulturno-istorijsko i ekonomsko središte, sa Zagrebom kao najvećim i glavnim gradom čitave države. Ostali veći urbani i multifunkcionalni centri su Varaždin, Bjelovar i Sisak. Čitava provincija ima rezervi nafte, razvijenu poljoprivredu i dobar položaj na jugozapadnom obodu Panonskog basena i u kontaktu sa Dinarskom oblašću, te igra posredničku ulogu između centralne Evrope i Jadranskog mora. Saobraćajno je veoma dobro povezana auto-putevima i železnicom sa svim ostalim oblastima zemlje, te sa Slovenijom i Mađarskom. Na istoku granicu sa federalnom jedinicom Slavonijom činila bi neznatno promenjena granica geografske oblasti Slavonije (u širem smislu) i počinjala bi na Dravi i mađarskoj granici kod Starogradačkog Marofa, potom upravno presecala Podravinu i Bilogoru, te se kroz ravnicu, prateći atarske međe bez uočljivijih orijentira, spušta na Savu kod Novske.

(3) Slavonija bi se, osim na istorijsko-geografsku oblast Slavoniju, prostirala još na Baranju i Zapadni Srem. U zapadnom delu je brdsko-planinska, kotlinska i šumovita, a u ostalim krajevima valovito-ravničarska, sa markantnim rečnim dolinama Dunava, Save i Drave duž kojih su trasirane najvažnije saobraćajnice. S obzirom na prirodne predispozicije, mahom se odlikuje agrarnom proizvodnjom i preradom, ali ima i nekoliko značajnih gradskih naselja – Osijek, Vukovar, Vinkovci, Slavonski Brod. U nacionalnoj strukturi dominiraju Hrvati, dok su u znatnoj meri u pojedinačnim i grupama naselja širom te federalne jedinice i sada zastupljeni Srbi, uprkos dugom, sistematskom rasrbljavanju, genocidnom stradanju u vreme NDH i progonu 1991-1995. godine.

Budući da je njihova prostorna koncentracija naglašena u Podunavlju (PO) i Zapadnoj Slavoniji (ZS), zbog čega se ona nekada nazivala Mala Raška (Mala Vlaška), te dve oblasti dobile bi status autonomnih okruga (županija). Nalaze se u sastavu Hrvatske Federacije radi očuvanja njene teritorijalne kompaktnosti, funkcijsko-komunikacijske povezanosti i tzv. prirodnih granica na Dunavu, odnosno na Savi, iako postoji njihov etno-prostorni dodir sa srpskim krajevima sa druge strane tih reka – Bačkom i Banjalučkom Krajinom. Granice Podunavlja, uz neznatne izuzetke, odgovarale bi granicama istočnog dela bivše Republike Srpske Krajine, dok bi granice Zapadne Slavonije uglavnom sledile srpsko-hrvatski etnički kontakt, tj. obuhvatale bi znatno veću teritoriju od nekadašnjeg krajiškog fragmenta (prostirao se od Save do Pakraca), pa i od zone koja je 1992-1995. godine stavljena pod zaštitu snaga UN (sektor Zapad UNPA[1]).

Srpska Federacija

Srpska Federacija bila bi najveća država u politički-teritorijalno redizajniranom postjugoslovenskom prostoru, budući da i danas važi činjenica kako od Srba „od Beča do Carigrada nema većeg naroda“ (Cvijić 1987, 66). Ona ne bi postala niti neka neojugoslovenska hibridna tvorevina, niti propagandno anatemisana „Velika Srbija“, već adekvatna nacionalna srpska država. Proistekla bi iz pravog prostornog razmeštaja srpskog naroda i njegovih etničkih „rukavaca“, suprotno od antisrpski uspostavljenih „državica-titoida“ i njihovih oktroisanih granica. Tako bi, barem delimično, nadoknadila višedecenijske posledice „obuzdavanja“ srpskog činioca – od svakovrsnih ustupaka na sopstvenu štetu, nametnute fragmentacije nacionalnog prostora i amputacije velikih etno-prostornih delova, do višekratnih masovnih progona, likvidacija genocidnih razmera, sistematskog rasrbljivanja i geopolitičko-civilizacijske nenaklonjenosti Zapada.

To ne znači da će nove teritorijalne razmere i granice steći na račun suseda Hrvata, nego će sažimanje AVNOJ-ske Hrvatske i formiranje zasebne države Dalmacije biti rezultat objektivnijeg pristupa u izgradnji država. Štaviše, činjenica je da bi veće srpske oblasti ostale u sastavu Hrvatske Federacije nego što bi se hrvatske oblasti našle u Srpskoj Federaciji. Kao što će posredstvom autonomnog okruga sa hrvatskim stanovništvom Srpska Federacija u jednom sektoru izaći na Jadran, tako će Hrvatska Federacija zahvaljujući jednom srpskom autonomnom okrugu (županiji) obezbediti kompaktnost i saobraćajnu povezanost državne teritorije, a zahvaljujući drugom pristup Dunavu.

U geopolitičkom smislu, Srpska Federacija bi predstavljala balkanskog eksponenta i simbol postameričkog poretka u kome će dominirati evroazijske sile, te ključni činilac prave, a ne lažne stabilizacije Balkana. Takođe, njena uloga biće da zadržava nemačke ekspanzionističke ambicije dalje prema jugoistoku, prodor neoosmanizma posredstvom balkanskih „pega“ islamizovanog stanovništva i prozelitske rimokatoličke „pipke“ sa apeninske strane Jadrana. Istovremeno, trpeće stalne pritiske i pretnje sa tih strana, kojima će, htela ne htela, imati zadatak i kapacitet da se suprotstavi samo u novom globalnom i evroazijskom geopolitičkom kontekstu, tj. uz konkretnu rusko-kinesku podršku.

Beograd, 21. marta 2020. - Najveci srpski avion, erbas A330 "Nikola Tesla", doleteo je veceras iz Kine sa najvecom pošiljkom pomoci za Srbiju: medicinskim aparatima, zaštitinom opremom i kineskim ekspertima, a licno ga je docekao predsednik Srbije Aleksandar Vucic. FOTO TANJUG - DRAGAN KUJUNDZIC - bk
Doček kineskih stručnjaka sa medicinskom pomoći Srbiji u borbi protiv koronavirusa na aerodromu „Nikola Tesla“, Beograd, 21. mart 2020. (Foto: Tanjug/Dragan Kujundžić)

Dakle, ne samo nastanak, već održivost i  funkcionalnost Srpske Federacije, kao složene, savezne države, u velikoj meri će zavisiti od međunarodnih okolnosti, što na Balkanu nije ništa novo. Njena eventualna transformacija, na jednu stranu, u asimetričnu federaciju, ili na drugu stranu, u čvršće integrisanu regionalnu, pa i unitarnu državu – svakako će biti rezultat i unutrašnjih političkih, ekonomskih, etno-demografskih, kulturnih i drugih odnosa, a naročito (ne)sklada među federalnim jedinicama. Shodno tome, izgradnja integralne srpske države (state-building) i vraćanje samoj sebi jugoslovenstvom raslabljene srpske nacije (nation-building) biće mukotrpan, dugotrajan i ometan proces koji će neminovno uslediti posle njenog formiranja.

Srpska Federacija bila bi fizičko-geografski raznovrsna, ali skladna zemlja sa optimalnim sklopom nizijskih, dolinskih, kotlinskih i brdsko-planinskih oblasti. Prostirala bi se u životno i privredno pogodnom umerenom pojasu, sa odlikama od kontinentalne (Bačka, Banat, Timočka Krajina…), do visokoplaninske (Šara, Durmitor, Jahorina…) i mediteranske (Dugi otok, Dubrovnik, Bar…) klime. Imala bi prirodne uslove i resurse raspoložive kako za samodovoljnost (hidro, prehrambenu, energetsku i drugu „bezbednost“), tako i za značajno mesto u međunarodnoj ekonomiji (prehrambeni proizvodi, električna struja, obojeni i retki metali, turizam…). Njen tranzitni i čvorni saobraćajni položaj nadilazio bi balkanske okvire i bio važan u (trans)kontinentalnim, evroazijskim razmerama, budući da će participirati na značajnim drumsko-želeničkim, plovnim, vazdušnim i cevovodnim trasama – panevropskim koridorima 5c, 7, 8 i 10, Jadransko-jonskom auto-putu, tzv. Koridoru 11, gasovodima Turski (Balkanski) tok, planiranom TAP i drugim.

Srpska Federacija kontrolisaće glavne geostrategijske pravce koji predstavljaju „kostur“ interesa velikih sila i važnosti balkanskog „potkontinenta“. Unutar njenih granica o(p) stao bi „balkanski geopolitički čvor“ gde bi se i dalje ukrštali vektori iz svih okolnih kvadranata. Srpskom teritorijom protezao bi se jugozapadni krak teluroktaskog „trozupca“ – ruskog „Behemota“ usmeren na istiskivanje talasokratskog američkog „Levijatana“ iz Evrope, te već definisane „niti“ kineskog prodora u Evropu zasnovanih na „svilenoj (geopolitičkoj) koncepciji“ (Stepić and Zarić 2016, 452). Izlaskom na obalu Jadrana, i to u dva sektora, postigla bi nemerljiv i višedimenzionalan kvalitet – stekla bi mogućnost neposrednog saobraćajnog i drugog povezivanja sa većim delom sveta, prevazišla hendikep landlocked-country koji danas ima samo 44 od ukupno 193 članice UN, mogla da razvija ratnu i civilnu mornaricu, efikasnije se brani od političkih, ekonomskih i vojnih blokada, postane privlačnija kao partner za raznovrsne integracije i savezništva. Konačno, poništila bi viševekovni geopolitički imperativ velikih zapadnih sila i regionalnih suparnika da srpski narod potisnu što dalje od morske obale te onemoguće maritimnost srpske države, a njenim posredstvom i ruski pristup „toplom moru“.

Nasleđene granice Srpska Federacija zadržala bi prema Mađarskoj, Rumuniji, Bugarskoj, Grčkoj i Albaniji. U kontekstu redefinisanog postjugoslovenskog prostora, nove granice dobila bi sa Dalmacijom[2] i Hrvatskom Federacijom, uključujući i morske granice u skladu sa pravom mora, prirodno predisponiranim i tradicionalnim plovidbenim koridorima, te podelom Jadrana na pripadajuće eksluzivne ekonomske zone analogno aktuelnoj podeli između Hrvatske i Italije. Dunavska tzv. Prirodna (fluvijalna) granica sa Hrvatskom Federacijom definisala bi se u skladu sa pravilom razgraničenja na velikim, plovnim rekama, tj. talvegom (sredinom plovnog puta), a ne prema dugogodišnjim pretenzijama Hrvatske prema Srbiji da granica sledi napuštene meandre na levoj (bačkoj) strani reke.

Između Opatovca i Mohova na desnoj obali granica bi skretala sa Dunava na jug, presecala „vrat“ Iločkog panhandle-a (površine oko 120 km kvadratnih) tako da on pripadne Srpskoj Federaciji (naselja Mohovo,  Bapska, Šarengrad i Ilok), i dalje nastavljala postojećom granicom Srbije i Hrvatske do reke Save. Ta korekcija učinila bi se ne samo zato što je Ilok u prvom međurepubličkom razgraničenju sredinom 1945. godine zajedno sa Šidskim srezom pripao Srbiji, pa potom joj tendenciozno oduzet i dodeljen Hrvatskoj, nego iz bezbednosnih (odsecanja pretećeg hrvatskog „klina“) i saobraćajno-gravitacijskih razloga (pristup mostu kod Bačke Palanke sa sremske strane).

Granica uzvodno Savom takođe bi pratila talveg i sa minimalnim izmenama nasledila bi sadašnju državnu granicu Hrvatske i BiH sve do sela Košutarice pred Jasenovcem. Kompleks nekadašnjeg ustaškog koncentracionog logora smrti i samo naselje granica bi zaobilazila sa severne strane (duž kanala Veliki Strug) tako da oni ostanu u sastavu Srpske Federacije, na njeno odgovorno staranje i negovanje kulture sećanja na srpsko genocidno stradanje u NDH. Potom bi granica prelazila veliki savski meandar nizvodno od sela Višnjice na desnoj obali i ulazila u jugoistočni deo Sunjskog polja. Dalje bi uglavnom pratila srpsko-hrvatski etno-prostorni kontakt i granicu nekadašnjeg zapadnog dela Republike Srpske Krajine: produžila bi pravcem zapad-severozapad na Kupu, zadržavajući Petrinju na srpskoj strani; od tog grada nastavljala bi jugoistočnim obodom Pokuplja do Cerovca Vukmanićkog nedaleko od Karlovca; delimično bi uzvodno pratila Koranu i Mrežnicu, obilazila Plaški sa severozapadne strane tako da ostane srpski, pela se na Malu Kapelu i oštro skretala njenim grebenom prema jugoistoku; spuštala bi se u Gacko polje ostavljajući Otočac Hrvatskoj Federaciji, te opet zauzimala jugoistočni smer kroz Krbavu.

Skrećući gotovo pod pravim uglom, poprečno bi presecala Ličko polje i neznatno na hrvatsku štetu odstupala od etničke i nekadašnje krajiške granice, ostavljajući Hrvatskoj Federaciji Perušić i Veliki Žitnik, rodno selo Anta Starčevića, a u Srpsku Federaciju uključujući Gospić, Smiljan, rodno selo Nikole Tesle, i Jadovno na Velebitu, mesto velikog srpskog stradanja od ustaša. Od prevoja Baške Oštarije granica bi grebenom Velebita bila trasirana na jugoistok i na jadransku obalu se spuštala kod Barić Drage. Prelazila bi Velebitski kanal i presecala ostrvo Pag tako da Srpskoj Federaciji pripadne njegov manji, jugoistočni deo, kako bi plovni put ispod Virskog i Paškog mosta omogućio nesmetan srpski plovni pristup kroz Masleničko ždrelo u Novigradsko i Karinsko more (zalive). Morska granica bi se povukla između ostva Silbe i Oliba, koji bi pripali Hrvatskoj Federaciji, te Premude i Škarde, koji bi pripali Srpskoj Federaciji, kako bi važan međunarodni plovni put Zadar-Ankona, koji prolazi između druga dva navedena ostrva, nesmetano funkcionisao.

U sastavu Srpske Federacije nalazilo bi se pet federalnih jedinica – zemalja: (1) Srbija, (2) Stara Srbija i Makedonija, (3) Srpska Hercegovina i Crna Gora, (4) Bosna i (5) Srpska Krajina. Shodno njenoj prostranosti, fizičko-geografskoj raznovrsnosti, stepenu razvijenosti granica, starijem i novijem istorijskom nasleđu, turbulentnim etnogenetskim i etnoprostornim procesima, specifičnoj političko-teritorijalnoj strukturi i indukovanoj funkcijsko-gravitacijskoj policentričnosti – trebalo bi da bude decentralizovana zemlja, ali daleko od kritične tačke partikularizma i centrifugalnosti. Beograd bi nesumnjivo bio njen glavni grad i sedište savezne vlade, ali bi u središta federalnih jedinica i neke druge važne gradove mogle da se lociraju ostale državne funkcije, institucije i ustanove (npr. u Banjaluku predsednik, u Kragujevac skupština, u Sarajevo ustavni sud, u Podgoricu ili na Cetinje generalštab, u Skoplje državna televizija, u Knin policijska akademija, u Peć patrijarh…). Tako bi se svaka federalna jedinica „osećala“ integralnim i odgovornim delom državne celine, mada iskustvo uči da bi trebalo predvideti i nemogućnost sprečavanja secesionističkog scenarija (npr. Bosne), ali tako da država, makar i u „krnjem“ obliku, ipak o(p)stane okupljena oko svog jezgra – Srbije.

Stara skupština u Kragujevcu (Foto: Radomir Jovanović/Novi Standard)

(1) Srbija bi bila najprostranija, najmnogoljudnija i ekonomski najsnažnija federalna jedinica – stožer federacije. U odnosu na rezidualnu, (post)jugoslovensku, AVNOJ-sku Srbiju, bila bi uvećana priključenjem krajnjeg severoistočnog dela današnje Crne Gore, te, u neznatno promenjenim granicama, i istočnog „krila“ današnje Republike Srpske severno od Trnova i Ustikoline kod Goražda. Dakle, duž ose sever-jug i dalje bi se prostirala „od Horgoša do Dragaša“, a duž ose istok-zapad od Stare planine ne više samo do Drine, već do Istočnog Sarajeva. Ne bi imala niti sadašnje dve, niti bilo kakve autonomne pokrajine titoističkog ili nekog drugog tipa. To se naročito odnosi na teritorijalizaciju statusa prostorno koncentrisanih nacionalnih manjina – kako mađarske i bugarske, koje su u dugotrajnom demografskom opadanju, tako i albanske/arbanaške, zahvaćene novijim procesom emigracije i pada prirodnog priraštaja – koje bi se organizovale i koristile svoja prva maksimalno u okviru opštinskih samouprava. Srbija bi imala jedan autonomni okrug – Staru Rašku (SR). Ona ne bi bila veličine nekadašnjeg Novopazarskog Sandžaka, tj. niti bi imala obnovljenu geopolitičku ulogu umetnute „političke zemljozine“ (Cvijić) između Srbije i Crne Gore, niti islamske bosansko-kosovske karike za kakvu se i danas zalažu neke islamističke versko-političke struje. Formirala bi se samo u jugoistočnom delu Raške oblasti  i u aproksimativnim granicama prostornog razmeštaja muslimanskog/bošnjačkog etničkog elementa. Shodno tome, taj autonomni okrug obuhvatao bi samo opštinu Tutin i delove opština Novi Pazar i Sjenica u današnjoj Srbiji, te opštine Rožaje, Petnjica i istočni deo opštine Bijelo Polje u današnjoj Crnoj Gori.

(2) Stara Srbija i Makedonija zadržala bi se u granicama nekadašnje jugoslovenske federalne jedinice Makedonije, tj. današnje Severne Makedonije, sa mogućnošću asimetričnog statusa. Promenila bi ime, budući da njen deo severno od linije Ohrid – Prilep – Ovče polje istorijsko-geografski jeste južni deo Stare Srbije, a samo južno od te linije, u stvari, deo je prave Makedonije koja se u celini prostire do obale Egejskog mora (Stepić, 2014b, 24). Uostalom, još je Cvijić tvrdio da „naziva Makedonskim Slovenima slovensko stanovništvo koje živi u predelima južno od Prilepa pa do Soluna i na istoku do Meste“ (Cvijić, 1987, 153). Današnje stanovništvo većinom se izjašnjava kao makedonsko (uz znatnu albansku/arbanašku manjinsku zastupljenost na zapadu i severozapadu) i predstavlja jednu od titoističkih jugoslovenskih „dodatnih nacija“ ustanovljenih posle Drugog svetskog rata. Nesumnjive činjenice potvrđuju da je etno-inženjeringom sprovedena i još se sprovodi rigidna makedonizacija domicilne srpske populacije i versko-istorijskog nasleđa. Uprkos tome, i danas važi Cvijićev zaključak kako se radi o „amorfnoj“ i „flotantnoj slovenskoj masi“ gde je u tragovima ipak očuvano srpsko nasleđe i u čijoj „svesti nema nikakvih istorijskih tradicija koje bi ih spajale sa Bugarskom“ (Cvijić 1987, 153, 155). Stoga, a s obzirom na konstantna aktuelna osporavanja i posezanja iz Grčke, Albanije i naročito Bugarske, realno je očekivati da unutar ove političko-teritorijalne jedinice, kada ona bude u sastavu Srpske Federacije, usledi delimičan ili celovit reverzibilan etnički proces.

(3) Srpska Hercegovina i Crna Gora sastojala bi se od današnje Crne Gore u tzv. AVNOJ-skim granicama (izuzimajući krajnji severoistok koji bi pripao staroraškom autonomnom okrugu u sastavu Srbije), te istočnohercegovačkog dela Republike Srpske (južno od Trnova i Ustikoline) i Dubrovačkog primorja. Ime ove federalne jedinice bilo bi adekvatnije njenom budućem teritorijalnom opsegu, granicama, geografskim svojstvima, kulturno-istorijskom identitetu i etno-prostornim odlikama. Slično makedonskom primeru, ime Crna Gora neadekvatno je protegnuto na mnogo veće prostranstvo od izvorne oblasti na koju se odnosi, te je obuhvatilo Boku s Primorjem, Brda, deo Raške oblasti i naročito Stare Hercegovine. Stoga bi se spajanjem istočne (srpske) Hercegovine i Crne Gore stvorila koherentna federalna jedinica, sa identitetski i populaciono dominantnim srpskim elementom koji će proizaći ne samo od Srba koji nisu podlegli konvertitstvu, već i od onih koji su se izjašnjavali kao Crnogorci, a vraćaju se u srpski nacionalni korpus. U njenom sastavu nalaziće se jedan autonomni okrug – Dubrovnik (DU). Bio bi omeđen linijom trasiranom od Molunata (dakle, bez Prevlake kao prirodnog dela Boke kotorske!), duž sadašnje granice Hrvatske i BiH na severozapad, koja bi se spustila na morsku obalu naspram ostrva Šipan. Njegovo stanovništvo poreklom je srpsko-katoličko i sada se izjašnjava kao hrvatsko, ali ima snažan urbano-regionalni osećaj pripadnosti nasleđen iz vremena Dubrovačke Republike, te je realno očekivati da se vremenom vrati svom ranijem identitetu.

(4) Bosna bi predstavljala federalnu jedinicu u kojoj demografski, prostorno i politički dominira muslimanski/bošnjački element. Radi se većinom o islamizovanom srpskom stanovništvu koje je tokom istorije (pa i nedavne) često menjalo etničko ime, čak u vreme poznog titoizma dobilo status konstitutivnog naroda (Muslimani), nema jasnu identitetsku perspektivu iako u njoj preovladava verski činilac u vidu sve temeljnije islamizacije, te se ne može predvideti u kom će smeru inklinirati. To je jedan od ključnih razloga zašto bi i ova federalna jedinica mogla da dobije asimetričan status. Najvećim delom obuhvatala bi predeo današnje centralne Bosne, tj. onaj deo današnje Federacije BiH koji je pod muslimanskom/bošnjačkom kontrolom, uprkos njihovim neugaslim ambicijama da vladaju čitavom Bosnom i Hercegovinom iako su pred rat bili većina na samo 25,8 odsto njene teritorije (videti tabelu 7: Spasovski i dr. 1992, 95). Zapadna i severozapadna granica Bosne, uz manje korekcije, poklapala bi se sa aktuelnom međuentitetskom granicom prema Republici Srpskoj, na severu ne bi obuhvatala Gradačac i okolinu kako bi se proširio za Srbe egzistencijalno važan, a dvostrano ugrožen, posavski „koridor života“, dok bi na severoistoku i istoku takođe manje-više ostala današnja linija razgraničenja sa Republikom Srpskom, ali „ispeglana“ pripajanjem čelićkog i teočačkog „džepa“, te goraždanskog panhandle-a federalnoj jedinici Srbiji.

Posredstvom dugačkog i uskog teritorijalnog produžetka, u geopolitičkoj terminologiji poznatom pod opštim simboličkim nazivom „ručka tiganja“, imala bi pristup Jadranu, što bi joj, u slučaju hipotetičkog izdvajanja, dalo važan kvalitet. On bi se prostirao niz levu stranu Neretve, između granice Srpske Federacije i Dalmacije, na jednoj strani, i granice između federalnih jedinica Bosne i Srpske Hercegovine i Crne Gore, na drugoj strani. Protežući se od južnih padina Prenja, preko istočnog Mostara, do Čapljine (Gabele) i Stoca, bio bi (i danas je) uglavnom etnički muslimanski/bošnjački, a kod tih mesta bi odstupao od  obale Neretve i u dužini od tridesetak kilometara usmeravao se ka uvali Slano, kroz tipičan predeo bezvodnog holokrasa („ljutog krasa“), pretežno hrvatskog etničkog sastava, retko naseljenog i bez gradskih središta.

(5) Srpska Krajina bi imala navedeno ime jer bi je uglavnom činile dominantno srpske oblasti „dve Krajine“: pre hrvatsko-muslimanske ofanzive avgusta 1995. godine zapadni, najveći deo nekadašnje Republike Srpske Krajine i Banjalučka (Bosanska) Krajina kao zapadno „krilo“ Republike Srpske. Najduži sektor njene granice bio bi državna granica Srpske Federacije prema Dalmaciji i Hrvatskoj Federaciji. Odatle bi trebalo očekivati stalne pretnje, pretenzije i revanšizam na tradicionalnoj antisrpskoj i antipravoslavnoj klerikalno-ekspanzionističkoj i velikodržavnoj „anakonda-geopolitičkoj“ osnovi. Ostatak granice bio bi prema federalnoj jedinici Bosni i uz neznatne korekcije odgovarao bi sadašnjoj međuentitetskoj granici, te prema federalnoj jedinici Srbiji koja bi se poklapala sa aktuelnom jugoistočnom granicom Distrikta Brčko. U njenom sastavu našao bi se čitav posavski „koridor života“, ali proširen ne samo za opštinu Gradačac na jugu, već i za hrvatske periklave Odžak i Orašje (sadašnji dvodelni Posavski kanton Federacije BiH) kako bi se uspostavila tzv. prirodna granica na Savi, a njegova širina omogućila relativnu bezbednost i potpunu komunikacijsku prohodnost.

Građani Banjaluke za trobojkom Republike Srpske tokom obeležavanja Dana Republike Srpske, 09. januar 2017. (Foto: Tanjug/Zoran Žestić)
Građani Banjaluke za trobojkom Republike Srpske tokom obeležavanja Dana Republike Srpske, 09. januar 2017. (Foto: Tanjug/Zoran Žestić)

U sastavu Srpske Krajine bila bi dva autonomna okruga. Krajiško Primorje (KP), iako većinski hrvatsko, rezonom „antietnografske nužnosti“[3] (Cvijić 1913, 202) omogućavalo bi Srpskoj Krajini, kao hinterland-u veličine gotovo kao Belgija, široku, razuđenu, višestruko povoljnu i nemerljivo geopolitički važnu maritimnu participaciju i orijentaciju. U vidu uskog priobalnog pojasa (Kakma – Biograd šest km), Krajiško Primorje bi se protezalo od podvelebitske Barić Drage do potopljenog ušća Krke, te uključivalo gravitirajuća ostrva i akvatoriju. Na kopnu bi bilo omeđeno linijom duž jugoistočnog grebena Velebita, koja bi se potom spuštala i presecala Karinsko ždrelo  i dalje, spoljnim obodima atara srpskih sela Islam Grčki, Smoković, Zemunik Gornji, Kakma, Čista Mala…, nastavljala prema donjem toku Krke. Homogen i gusto naseljen muslimanski/bošnjački autonomni okrug Cazinska Krajina (CK) imao bi prostorni opseg adekvatan prirodnim, regionalno-geografskim i etničkim granicama. One bi se sa tri strane poklapale sa sadašnjom državnom granicom Bosne i Hercegovine sa Hrvatskom (prema Baniji, Kordunu i Lici). Sa četvrte strane bila bi povučena rekom Unom, izuzimajući dva odstupanja: kod Krupe bi prelazila na levu, a kod Bihaća na desnu stranu (na zapadni obod platoa Grabež) i u širokom luku obilazila te gradove kako bi se sačuvala njihova celovitost i funkcionalnost.

Umesto zaključka: Geopolitička utopija ili realnost

Geopolitički odnosi i karta Balkana uvek su bili rezultat prevashodno interesa i (samo)potvrđivanja moći dominantnih velikih sila u konkretnom istorijskom „preseku“. Domicilni narodi – uprkos često velikim ljudskim žrtvama, prisilnim seobama, nametnutim identitetskim promenama i težnjama njihovih elita da ostvare „Balkan Balkancima“ – nisu o tome presudno odlučivali, bivajući mahom objekt, a ne subjekt geopolitičkih „igara“. Shodno tome, i gotovo apsolutna premoć Zapada pod američkim vođstvom krajem 20. i početkom 21. veka projektovala se u vidu nove balkanizacije i diktiranih, dugotrajno destabilizujućih granica, a radi (preventivnog) pariranja suparnicima. Budući da je jačanje tih takmaca, najpre onih evroazijskih – Kine i Rusije – do sada samo usporeno, ali ne i sprečeno, te da je Zapad pod američkim vođstvom zahvatila sve očiglednija spirala višedimenzionalne krize uprkos naporima da je odloži i njome upravlja, promena geopolitičkih odnosa na Balkanu nije više pitanje da li predstoji, već kada i na koji način će se ostvarivati. Jer, „efekat domina“ je posebno izražen u geopolitici – smena na globalnom tronu neminovno prouzrokuje smenu dominacije na  Balkanu. A nastupajuće sile postameričkog doba, ako imaju nameru da upravljaju svetom, moraće, htele ne htele, da dominiraju njegovim balkanskim fragmentom, te da ga preurede u skladu sa svojim interesima.

Da li je predstavljeni konkretan predlog rekonfiguracije postjugoslovenskog dela Balkana nerealan? Radi li se o fikciji ili naučno utemeljenom predviđanju „vertikale promena“ čije osnove jesu prepoznatljive, ali još uvek nisu neupitne? Vredi li postavljeni koncept, budući da se zasniva na neoklasičnom geopolitičkom pristupu, ako je neoliberalni, globalistički um nihilistički proglasio da su teritorije, suvereniteti i granice odavno postali passé, te da se nadmetanje prenelo u sajber, tehnološke, ekonomsko-finansijske, energetske, medijske, kulturne, zdravstvene, kolektivno-psihološke i druge dimenzije? Smišljeno se, pri tome, zanemaruje da su sve to instrumenti u večnoj borbi za osvajanje prostora i vladanje ljudima u njemu. Nije li reč o utopističkoj geopolitičkoj kombinatorici i kartografski predstavljenom limološkom mašatanju, kada (još uvek) globalno nadmoćne SAD i njeni transatlantski trabanti uporno poručuju da „više nema promena granica“ i da svaki pokušaj da se one dovedu u pitanje unapred proglašavaju „pokušajem destabilizacije“ i „prizivanjem rata“?

Posle direktnog angažmana na rasturanju međunarodno priznate jugoslovenske države duž njenih unutrašnjih, republičkih granica, a potom čak i vojne agresije radi arbanaške secesije Kosova i Metohije od Srbije duž pokrajinskih granica, zašto se odjednom insistira da je baš takva podela neupitna i da treba trajno da o(p)stane? Kako da postojeće granice budu nedodirljive kada su upravo one uzrok sukoba i nestabilnosti? Zar nije upravo Zapad, umesto da granice duž kojih je cepao Jugoslaviju usaglasi sa prostornim razmeštajem i pravom na samoopredeljenje[4] njenih izvornih konstitutivnih naroda, tj. sa njihovom demokratski izraženom voljom u kojoj državi žele da žive, postupio upravo suprotno – priznajući republike za države (ne)posredno je rasplamsao oružani sukob i tako izazvao etničke migracije ogromnih razmera, čineći tako da granice nacionalnih prostora „poklopi“ sa veštačkim, titoističkim, tzv. AVNOJ-skim granicama? Uostalom, proskribuje se ne samo političko, već i akademsko relativizovanje limoloških dogmi, a ima li išta istorijsko-geopolitički promenljivije od balkanskih granica?

Ideja nove političke karte postjugoslovenskog prostora nije „vraćanje točka istorije unazad“, niti zagovaranje nasilnih reverzibilnih etno-demografskih i geopolitičkih procesa. Odgovarajuća, nacionalno usklađena političko-teritorijalna struktura Balkana, u stvari, nikada i nije bila formirana, da bi se ovaj predlog mogao protumačiti kao retrogradan. Velike sile, uglavnom one sa zapada i iz središta Evrope, a u 20. i početkom 21. veka robusno i ona sa druge strane Atlantika, kao ključni cilj odredile su eliminaciju ruskog, a u novije vreme i sprečavanje kineskog uticaja. Stoga su preduzele sveobuhvatne aktivnosti na slabljenju njihovih, a favorizovanju svojih tradicionalnih regionalnih eksponenata. U toj „podeli uloga“ Srbi i srpski prostor kao kontaktni uvek su bili i ostali prvi na udaru sistematskog slabljenja, sažimanja i fragmentacije različitim metodama – od demografskog desetkovanja i fabrikovanja veštačkih nacija, do usitnjavanja apsurdnim granicama i opkoljavanja unutar balkanskog hinterland-a.

I nikada nije dozvoljena opcija stvaranja integralne srpske nacionalne države koja bi obuhvatila sve ili veliku većinu srpskih zemalja jer je ona percepirana kao snažna i pouzdana „ruska predstraža na Balkanu“ (sada već i kao „kineski  trojanski  konj“). Čak i kada je srpsko ujedinjenje bilo neizbežno, ono je vešto ukalupljeno u širu, višenacionalnu jugoslovensku tvorevinu kako bi srpski činilac bio izložen stalnoj unutrašnjoj kontroli poverenoj najpre hrvatskom, a potom i ostalim, u međuvremenu  namnoženim  konstituensima,  pa i nacionalnim manjinama. Stoga su oni decenijama politički, ekonomski i na druge načine favorizovani, a naročito teritorijalno uvećavani – sve to na račun srpskog elementa. Kulminacija se dogodila „novom balkanizacijom“ u poslednjoj deceniji 20. veka, sa jasno ispoljenom namerom da se silom uspostavljene unipolarne tekovine vremenom kapitalizuju i legitimizuju.

Tako bi srpstvo trebalo da se pomiri sa svođenjem samo na užesrbijanstvo. Svako protivljenje tome hitro se anatemiše kao velikosrpski ekspanzionizam. Istovremeno, čitavo uzurpatorsko okruženje se instrumentalizovano antagonizuje prema i tako osakaćenoj, malenoj Srbiji kako bi se održala veštački uspostavljena balkanska ravnoteža po atlantističkim pravilima i obeležjima. Geopolitička empirija potvrđuje nameru da se nekadašnja pogubna, titoistička krilatica „Slaba Srbija – jaka Jugoslavija“ zameni novom, a suštinski analognom obuzdavajućom natoističkom formulom „Mala Srbija – stabilan Balkan“ (Stepić 2017, 24). Ako je, pak, tako artikulisan tok prihvatljiv, onda je aktuelno stanje samo istorijski presek, a kraj „procesa dugog trajanja“ izvestan – svođenje srpskog činioca na nivo rasute, beznačajne, obezdržavljene mase kojoj preti nestanak. Ako se genocidno eliminisanje Srba iz velikog dela srpskih zemalja ne poništi kao metod konačnog zaposedanja teritorije i njegovog ozvaničenja badinterovskim državnim granicama, poslužiće kao inspiracija za nekažnjeno ponavljanje u sledećim prilikama.

Freska „Sabor srpskih svetitelja“ unutar Stare crkve u Kragujevcu (Foto: Radomir Jovanović/Novi Standard)
Freska „Sabor srpskih svetitelja“ unutar Stare crkve u Kragujevcu (Foto: Radomir Jovanović/Novi Standard)

To znači da će Balkan, a posebno njegov postjugoslovenski areal, unedogled ostati nestabilna, konfliktna i geopolitički manipulativna arena proksi-sukoba u kojoj će uvek visoku cenu plaćati lokalni akteri. Stoga je rešenje u reafirmaciji istinskih, a ne izmišljenih nacionalnih identiteta i njima dodeljenih prostora, svođenju predimenzionisanih političko-teritorijalnih jedinica na objektivne razmere i doslednoj primeni principa razgraničenja prilikom geopolitičkog rekonstruisanja postjugoslovenskog dela Balkana, a proisteklom iz novog preuređenja sveta, Evroazije i Evrope. Alternativa ne može biti status quo.

 

Milomir Stepić je naučni savetnik Instituta za političke studije. Član je Matice srpske, Srpskog geografskog društva, Odbora za proučavanje stanovništva SANU i Odbora za proučavanje Kosova i Metohije SANU.

 

(KRAJ)

________________________________________________________________________________________________

Reference:

Davidov, Dinko. 2013. Totalni genocid – Nezavisna Država Hrvatska 1941-1945. Beograd: Zavod za udžbenike.
Dugin, Aleksandar. 2004. Osnovi geopolitike. knjiga 1, Zrenjanin: Ekopres.
Dugin, Aleksandar. 2009. Geopolitika postmoderne. Beograd: Prevodilačka radionica „Rosić“; IKP „Nikola Pašić“.
Ilić, Jovan i Stepić, Milomir. 1994. „Granice država – definicija, klasifikacija i principi razgraničenja.“ U Osnovni principi razgraničenja država, ur. Dragiša Nikolić, 15-25. Beograd: Vojno-geografski institut.
Kecmanović, Nenad. 2007. Nemoguća država – Bosna i Hercegovina. Beograd: IP Filip Višnjić.
Kecmanović, Nenad. 2020. „U susret nevremenu nad R. Srpskom.“ https://www.standard.rs/2020/12/27/u-susret- nevremenu-nad-r-srpskom/
Knežević, Miloš. 2006. Otmica Kosova. Beograd: Institut za političke studije.
Pregledno topografska karta SFRJ 1:1000000. 1979. Beograd: Vojnogeografski institut JNA.
Raković, Aleksandar. 2019. Crnogorski separatizam. Beograd: Catena mundi.
Ramone, Ignacio. 1998. Geopolitika haosa. Beograd: Institut za geopolitičke studije.
Spasovski, Milena, Živković, Dragica, i Stepić, Milomir. 1992. Etnički sastav stanovništva Bosne i Hercegovine. Edicija „Etnički prostor Srba“, knjiga 2. Beograd: Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu; Stručna knjiga.
Stepić, Milomir. 1994. „Glavni i korektivni principi razgraničenja novih političko-teritorijalnih jedinica u bivšoj SFRJ.“ U Osnovni principi razgraničenja država, ur. Dragiša Nikolić, 185-203. Beograd: Vojno-geografski institut.
Stepić, Milomir. 2001. U vrtlogu balkanizacije. Beograd: JP Službeni list SRJ; Institut za geopolitičke studije.
Stepić, M. 2014a. „Balkan – nedostajuće ishodište neoevroazijskog vektora.“ Srpska politička misao, 44 (2): 111-131.
Stepić, Milomir. 2014b. „Vek posle Cvijića: etno-civilizacijska karta Balkana i njene geopolitičke posledice.“ U Geografsko obrazovanje, nauka  i  praksa, ur. Mirko Grčić, Dejan Filipović, Slavoljub Dragićević, 19-25. Beograd: Univerzitet u Beogradu – Geografski fakultet.
Stepič, M. i Džurič, Ž. 2016a, „Geopolitičeskie pričinы i posledstviя эtničeskogo inžiniringa v bыvšeй Юgoslavii.“ Naučnыe vedemosti – Seriя Istoriя, Politologiя, 8/229 (38): 181-189.
Stepić, Milomir. 2017. „Deatlantizacijom do stabilizacije Balkana: srpski nacionalni interes.“ Nacionalni interes, 28 (1): 9-37.
Stepić, Milomir. 2018a. „Geopolitički smisao jugoslovenstva i jugoslovenske države.“ U: Istorija jedne utopije: 100 godina od stvaranja Jugoslavije, knjiga druga, prir. Nikola Marinković, 297-319. Beograd: Catena mundi.
Stepić, Milomir. 2018b. „Kosovo i Metohija kao indikator novog bipolarizma.“ Srpska politička misao 61 (3): 27–49. doi.org/10.22182/spm.6132018.2.
Stepić, Milomir. 2018v. „Proliferacija nacionalnih identiteta – balkanski  geopolitički kontekst.“  U: Kulьtura, politika, ponimanie (Kulьtura, nacinя, gosudarstvo – problemы identičnosti v kontekste sovremenoй politiki). 227–235. Belgorod: Belgorodskiй gosudarstvennый nacionalьnый issledovatelьskiй univerzitet (NIU BelGu); Moskva: Socialьno-teologičeskiй fakulьtet im. mitropolita Moskovskogo i Kolomenskogo Makariя (Bulgakova), Kafedra kulьturologii i politilogii; Belgrad: Institut političeskih issledovaniй.
Stepić, Milomir. 2020a. Kroz balkanski durbin. Beograd: Institut za političke studije.
Stepić, Milomir. 2020b. „Hrabro, ali mudro u treću deceniju 21. veka.“ Pečat, 25. decembar: 22-23.
Stepić, Milomir. 2020g. „Neadekvatne granice: generator nestabilnosti postjugoslovenskog Balkana.“ Srpska politička misao 67 (1): 13-36. doi.org/10.22182/ spm.6712020.1
Subotić, Momčilo. 2020. „O pravu na samoopredeljenje i geopolitičkoj sudbini Republike Srpske Krajine.“ Politička revija, 66 (4): 71-95. doi.org/10.221812/ pr.6642020.3
Umeljić, Vladimir. 2018. Balkanski gambit Vatikana. Beograd: Catena mundi.
Cvijić, Jovan. 1913. „Izlazak Srbije na Jadransko more.“ Glasnik Srpskog geografskog društva god. II (2): 192-204.
Cvijić, Jovan. 1987. Govori i članci. Sabrana dela, knjiga 3, tom I, Beograd: SANU; NIRO Književne novine; Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
Babić, N. 2018. „Globalistička elita u panici: Bivša carstva se ujedinjuju protiv nas“, https://www.logicno.com/politika/globalisticka-elita-u-panici-bivsa-carstva-se-ujedinjuju- protiv-nas.html//16-1-2018/ .
Bžežinski, Zbignjev. 2001. Velika šahovska tabla. Podgorica: CID; Banja Luka: Romanov.
Cvijić, Jovan. 1918. “Ethnographic Map of the Balkan Peninsula.” The Geographical Review V (5).
Đurić, Vladimir; Jovan Ilić; Vujadin Rudić; Milena Spasovski; Dragica Živković; Milomir Stepić. 1993. Etnički sastav stanovništva Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ) – po naseljima – prema Popisu stanovništva 31.03.1981. (karta). Beograd: Geografski fakultet.
Jadransko    more. Hrvatska    enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2020. Pristupljeno 25. 1. 2021. http://www.enciklopedija.hr/ Natuknica.aspx?ID=28478 .
Klemenčić, Mladen. 1993/1994. “Four Theses about Croatia and Bosnia”. In: Croatia – A New European State, eds. Ivan Crkvenčić, Mladen Klemenčić and Dragutin Feletar, 55-60. Zagreb: Department for Geography and Spatial Planing; Faculty of Science, University of Zagreb.
Less Timothy. 2016. “Dysfunction in the Balkans – Can the Post-Yugoslav Settlement Survive?” Foreign Affairs, https://www.foreignaffairs.com/articles/bosnia-herzegovina/2016-12-20/dysfunction-balkans .
Stepić, Milomir. 1997. „Buduća blokovska struktura sveta“, Ekonomika, 1-2: 37-41.
Stepić, Milomir, and Zarić, Ivan. 2016b. “Serbia and Geopolitical (non)Complementarity of the Danube strategy and the New silk road.” In: Danube and the New Silk Road, ed. Duško Dimitrijević, 447–466. Belgrade: Institute of International Politics and Economics.
Stepić, Milomir. 2020v. “New Serbian integration challenge: Russian and/or Chinese Eurasianismˮ, In: Russia and Serbia in the Contemporary World: bilateral relations and opportunities, eds. Bogdan Stojanović, Elena Georgievna Ponomareva, 187-200. Belgrade: Institute of International Politics and Economics. https://doi.org/10.18485/iiperusr.2020.ch12 .

________________________________________________________________________________________________

Uputnice:

[1] Akronim od United Nations Protected Areas.

[2] Kopnena granica sa Dalmacijom opisana je u prethodnom delu teksta.

[3] Antietnografskom nužnošću Jovan Cvijić je u vreme balkanskih ratova nazvao i obrazložio opravdanost izlaska Srbije na Jadransko more preko današnje severne Albanije.

[4] Pravo na samoopredeljenje jugoslovenskih konstitutivnih naroda, te lišavanje Srba tog prava u kontekstu formiranja, postojanja i nestanka Republike Srpske Krajine, detaljno obrazlaže M. Subotić (2020, 71-95).

 

Naslovna fotografija: Wikimedia/The Cartographic Section of the United Nations (CSUN)/Vladimir Bessarabov

 

Izvor Nacionalni interes 1/2021 

 

BONUS VIDEO:

Politika
Pratite nas na YouTube-u