S. Štrbac: Kako je Jovanović postao Šprajc

Hrvatski fenomen promene srpskih u nesrpska imena i prezimena: u samo dve godine, 1992. i 1993, u samo jednom hrvatskom gradu, Osijeku, 1.236 osoba promenilo je svoje ime i prezime

Nedavno su skoro svi mediji u regionu preneli vest da je Branimir Glavaš, optuženik za ratne zločine, na „Fejsbuku” napisao da je pobio premalo ljudi. Iako je uz „premalo” stavio „smajlić”, mediji konstatuju da je kontekst diskusije daleko od šaljivog.

Naime, na „Glavaševom otvorenom zidu”, ispod statusa u kojem je najavio tužbu protiv Zorana Šprajca zato što ga je 5. jula u emisiji RTL „Direkt” nazvao ratnim zločincem, razvila se diskusija puna mržnje prema tom televizijskom uredniku, u kojoj se raspravljalo o njegovom poreklu, spominjalo se njegovo bivše, „srpsko” prezime, predlagalo da se progna, pa i likvidira, a dosta od toga je Glavaš i „lajkovao”. A kad ga je neko upitao koliko je ljudi pobio, odgovorio mu je već citirano „premalo”, uz pomenuti „smajlić”.

U izjavi za hrvatski portal „Indeks” Glavaš je svoj postupak objasnio: „Na provokaciju kako odgovoriti nego provokacijom, pitanje je provokacija, pa je i odgovor takvog karaktera.”

O Glavašu sam pisao i na ovim stranicama („I Glavaš pomogao Kolindi”, 26. januara 2015), pa o njemu i njegovom „liku i (ne)delu” ovog puta neću pisati, ali ću se zato osvrnuti na fenomen promene „srpskih” prezimena, a često i imena od početka devedesetih koji traje do današnjih dana. Jedan od njih je i već od Glavaša prozvani Zoran Šprajc, ugledni hrvatski voditelj, producent i televizijski novinar.

Na portalu biografija.com piše da je Zoran rođen 1968. u Slavonskom Brodu, gde je završio osnovnu i srednju školu, nakon čega se seli u Zagreb, gde upisuje Fakultet političkih nauka, na kojem je i diplomirao. „Rođeno prezime bilo mu je Jovanović, ali je kasnije uzeo majčino prezime Šprajc, budući da nikad nije ni živeo s ocem, a to prezime bilo je i mnogo zvučnije za javnu osobu”, (!?), piše na spomenutoj internetskoj stranici.

Prezimena Jovanović odreklo se i nekoliko hrvatskih političara, od kojih je najpoznatiji Robert Podolnjak, rođen u Varaždinu, 1958, izvanredni profesor na Katedri za ustavno pravo Pravnog fakulteta u Zagrebu, redovni član Akademije pravnih nauka Hrvatske, Hrvatskog udruženja za ustavno pravo, Međunarodnog udruženja za ustavno pravo (IACL) te Hrvatskog politološkog društva. Poznat je i kao jedan od vodećih ustavnopravnih stručnjaka, kao i članova stranke Most nezavisnih lista, na čijoj je listi 2015. izabran u Hrvatski sabor. Podolnjak je još u junu 1992. u „Varaždinskim vijestima”, uz tvrdnju da je Hrvat, javno objavio razloge zašto je u oktobru 1991. promenio prezime Jovanović: „Svakako ne zbog neke ugroženosti, nego stoga što to prezime, hteli ili ne hteli, izaziva – i još će dugo izazivati – negativne konotacije.”

Hrvatski portal za društvena i kulturna pitanja telegram.hr u januaru 2016. objavio je istraživanje o masovnim promenama imena tokom devedesetih, koje potpisuje poznati osiječki novinar Drago Hedl, u kojem se tvrdi da je „u samo dve godine, 1992. i 1993, kad je rat u Hrvatskoj prestao, a trupe Unprofora već bile raspoređene na linijama razdvajanja Hrvatske vojske s jedne i pobunjenih Srba i njihovih paravojnih jedinica s druge strane, u samo jednom hrvatskom gradu, Osijeku, 1.236 osoba promenilo svoje ime i prezime”.

U gradu Osijeku „gospodar života i smrti”, i ratnih i poratnih godina, bio je upravo pomenuti B. Glavaš, kojem se i ponavlja suđenje zbog monstruoznih likvidacija osječkih Srba u akcijama poznatim pod nazivima „garaža” (nalivali ih sumpornom kiselinom iz akumulatora) i „selotejp” (zalepljenih usta i vezanih ruku selotejpom dovozili ih na obalu Drave, gde su pucali u njih i gurali u reku).

„Zbirnih podataka koliko je hrvatskih građana prvih poratnih godina zamijenilo ime i prezime nema, ali su procjene da se radilo o desetinama hiljada. Nepoćudna imena i prezimena nisu se menjala samo u ratom zahvaćenim područjima, nego, primjerice i u Varaždinu gde rata – izuzev desetak dana borbi za zauzimanje tamošnje kasarne, nije ni bilo – a ipak je, samo 1992, u tom gradu podneseno 120 zahtjeva za promenu imena”, navodi se u pomenutom istraživanju.

Iako ne postoje podaci o razlozima promene prezimena i nacionalnosti onih koji su ih menjali, jasno je, prema ovom istraživanju, zašto se to događalo. Atmosferu koja je tada vladala, ne samo u ratom zahvaćenoj Slavoniji, nego i u celoj Hrvatskoj, „Telegramu” je opisao jedan dugogodišnji kulturni radnik iz Osijeka, koji je ispričao da je svome devetogodišnjem sinu zbog zadirkivanja vršnjaka srpsko ime promenio u ime jednog hrvatskog kneza.

Svako od nas Krajišnika ima barem nekog rođaka ili komšiju koji je ostao da živi pod hrvatskom vlašću i koji je sebi i (ili) članovima porodice promenio „srpsko” ime i (ili) prezime u „nesrpsko”.

Srpkinji Ljeposavi sa benkovačkog područja, koja je u toku rata sa porodicom ostala u Zadru, nekoliko godina posle rata umro je otac, kojeg je posle „Oluje” iz krajiškog sela dovela kod sebe. Neko od komšija, koji je znao njeno pravo ime, odštampao je umrlice na kojima je prvo ime među ožalošćenima bilo kćerkino i polepio ih po zadarskim ulicama. A kad je Ljeposava videla svoje ime na umrlici svoga oca jako se rasrdila na komšiju i naterala ga da ih sve poskida i da odštampa nove na kojima je umesto srpskog Ljeposava pisalo neutralno ime Seka, pod kojim su je znale komšije. Rođaki Hrvatici, koja je iz Srbije došla na sahranu njenog oca, svoj postupak je opravdavala time što želi zaštiti svoju decu školskog uzrasta da njihovi drugari preko njenog pravog imena ne bi „prokljuvili” da im je majka Srpkinja jer bi onda bili šikanirani.

Sekinog oca, iako je do pred smrt dolazio na bogosluženje u zadarsku pravoslavnu Crkvu Sveti Ilija, u kojoj je tada služio paroh Petar Jovanović, sahranio je katolički sveštenik. Te godine na „duhovnoj teritoriji” koju je pokrivao sveštenik Jovanović umrlo je trideset Srba, od kojih je on sahranio samo jednog, a sve ostale katolički sveštenici.

Ni Ljeposavi ni hiljadama drugih Srba koji su svoja rođena imena menjali u „nesrpska”, što je u pravilu bilo u kombinaciji sa promenom vere i nacije, ne zameram na tom činu. Zameram društvu i državi koja ih dovodi u takvu situaciju.

 

Autor Savo Štrbac

 

Naslovna fotografija: Medija centar Beograd

 

Izvor Politika, 05. avgust 2021. 

 

BONUS VIDEO:

Preporučujemo
Pratite nas na YouTube-u