Ko će uspostaviti kontrolu nad Avganistanom?

Stvari se u Avganistanu nisu odvijale nekontrolisano, već je sve išlo po dogovoru. Od toga ko će u političkom smislu preuzeti kontrolu nad zemljom zavisiće razvoj situacije u regionu

Ulazak snaga talibana u niz avganistanskih gradova, a potom i u višemilionski Kabul postao je svjetska senzacija, udarna vijest svjetskih i domaćih medija. Kako se sve tako brzo odigralo – ostaje pitanje za manje upućene i neobaviještene koji su se zatekli u Kabulu, i glavom bez obzira napuštaju tu nesrećnu zemlju. Stvari se, ipak, nisu odvijale nekontrolisano.

Amerikanci su razgovore sa talibanima počeli 2018. godine, a sadašnji predsjednik Narodne skupštine Srbije, Ivica Dačić, javnost je upoznao o uključenosti Beograda u prvu fazu pregovaranja. Mirovni pregovori okončani su u februaru u Dohi, glavnom gradu Katara, a sporazum glasi: Amerikanci će napustiti Avganistan u naredne dvije godine i predati ga talibanima, a oni zauzvrat neće napadati američke vojnike niti će dozvoliti da Al kaida operativno bude prisutna u njihovoj zemlji.

Pregovarački proces počeo je prethodni američki predsjednik Tramp, a Bajden nastavio i priveo ga kraju. Američki i zvaničnici NATO ističu da više nije bilo smisla da američki vojnici ginu za zemlju koju njeni stanovnici ne žele da brane. Krivi su, po običaju, drugi.

Mogući razlozi povlačenja

Zašto se američke snage povlače – razloga je više. Gubici u ljudstvu, finansijski izdaci koji se nisu mogli nadoknaditi eksploatacijom prirodnih resursa, izbori za Kongres naredne godine… Moguće je da su ekonomski razlozi presudni.

Amerikanci se nisu povukli iz Iraka u kojem je u toku velika eksploatacija nafte od američkih i britanskih kompanija, ali i od drugih. Prvi utisci – oni koje stvaraju izvještaji svjetskih medijskih kuća – zastrašujući su. Avganistanci bezglavo jurišaju u američke transportne avione, pojedini bukvalno sjede na krilima aviona – tokom leta ne mogu da se održe, padaju i ginu. Oni koji uspiju da se prizemlje na aerodrome zemalja s kojima su Sjedinjene Države postigle dogovor da ih prime (Kanada, samoproglašeno Kosovo, Sjeverna Makedonija…) ipak su malobrojni srećnici u odnosu na one koji nemaju kud nego da čekaju šta će im vlast talibana donijeti.

U tom smislu, sve je manje-više poznato. Šerijat su Avganistanci okusili, naročito ga pamte žene, kojima su bila uskraćena elementarna ljudska prava. Pojedini analitičari ukazuju da sve ipak ne može biti kao devedesetih godina, da je dvadeset godina odsustva talibana iz vlasti donijelo promjene, kao i nove tehnologije kojima se informacije momentalno prenose na bilo koju tačku planete, ali…

Talibanski borci tokom straže ispred međunarodnog aerodroma Hamid Karzai u Kabulu, 16. avgust 2021. (Foto: Reuters/Stringer)
Talibanski borci tokom straže ispred međunarodnog aerodroma Hamid Karzai u Kabulu, 16. avgust 2021. (Foto: Reuters/Stringer)

Sem američke i ruska strana je pregovarala sa talibanima. Razumljivo, Rusija ne želi da se ideje radikalnog islama prenesu na centralnoazijske zemlje, nekadašnje sovjetske republike. Mnogo nade Rusi polažu u jednog od talibanskih lidera koji se zove Hadži Ahmed Šale. On je Tadžik, rodom iz Tadžikistana, govori ruski, dugo je u kontaktu sa ruskim vojnim snagama.

Najmanje su zabrinuti Amerikanci. Avganistan i svi mogući problemi koje transfer vlasti može izazvati od njih su daleko. Obnova, na sirijskom pijesku ugašene famozne Islamske države, takođe ih ne brine.

Njemačka kancelarka Angela Merkel ocijenila je da su odluku o povlačenju zapadnih vojnika iz Avganistana Amerikanci donijeli iz razloga unutrašnje politike.

„Nastao je domino efekat poslije povlačenja vojnika“, rekla je njemačka kancelarka, koja je dodala da takođe „ima razumijevanja za američku odluku pošto su SAD imale veliki broj žrtava u Avganistanu“.

Žrtava su imali i Nijemci do mjere da su njemački mediji javno postavljali pitanje: „Da li je Njemačka u ratu sa Avganistanom?“

Talibanski lideri oglašavaju se preko portparola koji ističe da su njihove snage ušle u Kabul kako bi zavele red i spriječile haos i da su nakon 20 godina okupacije konačno uspjeli istjerati strance iz svoje zemlje. Naveo je i da talibani ženama garantuju sva prava u sklopu šerijatskog zakona. Upravo u tom grmu i leži zec. Šerijat je vrlo strog prema ženama, skoro da ih ne tretira kao ljudska bića.

Bezbednosna kriza

Sigurno je da će novi migrantski talasi zapljusnuti Balkan. Stotine hiljada migranata krenuće prema Iranu, pa preko Turske ka Evropi. U Evropi ih je već 170 hiljada. Nove „rijeke ljudi“ kretaće se pješice ka „obećanoj zemlji“.

Granice Hrvatske, koje su u stvari granice EU, pokazale su se kao nepropusne, odnosno rigidne prema migrantima. To, opet, može dovesti do produbljivanja „bihaćkog džepa“, gdje se već nalazi oko 5.000 migranata. Nedavni zahtjev stigao iz EU prema Vladi Srpske da se migrantima omogući da rade na pijacama – glatko je odbijen, kao i prethodni, da se na prostoru Srpske otvore kampovi za migrante.

Migranti u migrantskom kampu Vučjak kod Bihaća u BiH (Foto: Snimak ekrana/Jutjub/Klix.ba)
Migranti u migrantskom kampu Vučjak kod Bihaća u BiH (Foto: Snimak ekrana/Jutjub/Klix.ba)

Migrantska kriza pored humanitarne ima i bezbjednosnu komponentu. Po riječima Nermina Nikšića, ministra MUP-a Unsko-sanskog kantona, migranti su počinili preko 3.000 krivičnih djela i prekršaja. Kako je sa migrantima znaju najbolje u Bihaću. Vrijeme ipak čini svoje.

Oko 380 migranata već je radno angažovano, „na crno“, naravno. Brigu o migrantima vode međunarodne organizacije, prvenstveno IOM (organizacija UN za brigu o migrantima), ali i nevladine organizacije iz Njemačke i Italije. Vrti se i ogroman novac, potpuno mimo institucija BiH i ikakve kontrole.

IOM sprečava, čak i novinarima, bilo kakav kontakt sa svojim „štićenicima“. Istraga o paljenju migrantskog kampa u selu Lipa nadomak Bihaća nije ni pokrenuta. Ko su počinioci, ko nalogodavci, i kome je, uopšte, odgovaralo da kamp izgori? Vjerovatno odgovore nećemo nikada dobiti.

Tek što je korona „popustila“ nova globalna opasnost u vidu islamskog emirata u Avganistanu se pojavila. Kome će donijeti probleme a za koga će predstavljati samo posao – nije teško pretpostaviti. Međutim, poučeni iskustvom iz Sirije, veliki neće ovog puta drijemati, nego pomno pratiti šta se u obnovljenoj islamskoj državi dešava.

Talibani sa zastavom tokom čuvanja straže negde u provinciji Ganzi, 14. avgust 2021. (Foto: Reuters/Stringer)
Talibani sa zastavom tokom čuvanja straže negde u provinciji Ganzi, 14. avgust 2021. (Foto: Reuters/Stringer)

Pravo pitanje glasi: ko će biti brži u smislu uspostavljanja kontrole nad talibanskom državom, Zapad ili rastuće sile sa Istoka?

Od toga će zavisiti dalji razvoj geopolitičke situacije.

 

Naslovna fotografija: Reuters/Stringer

 

Izvor sveosrpskoj.com

 

BONUS VIDEO:

Svet
Pratite nas na YouTube-u