Prednosti kineskog socijalizma

Kina je dokazala da tržišna privreda nije suprotna naporu da što je moguće veći broj ljudi živi dostojanstveno – na tragu naših razmatranja od pre 50-60 godina

Naslov ne odgovara uobičajenim konstatacijama da nema bitnih razlika između zapadnog i kineskog sistema i da su oba kapitalistička. Ovim tekstom upravo i ukazujem na bitne razlike u samoj sadržini pojma privatne svojine u Kini u odnosu na kapitalističke sisteme.

Kada upoređuju privrede Kine i razvijenih zapadnih društava, istaknuti ekonomisti, uključujući i naše, svoj stav da je u osnovi reč o jednom kapitalističkom sistemu zasnivaju na tačnim podacima koliko ljudi u Kini radi u privatnom sektoru (uključujući i poljoprivredu), o doprinosu privatnog sektora BDP-u, investicijama i slično. I konstatuju da je to sasvim uporedivo sa zapadnim privredama (u fazama sličnog BDP po glavi stanovnika) u kojima takođe postoji i državna svojina. Sve dalje razlike pripisuju razlici u političkom sistemu Kine u odnosu na razvijene kapitalističke privrede.

Veliki previd koji se pravi kod takve ocene privrednog sistema Kine nalazi se u samoj sadržini privatne svojine vlasnika kompanija u Kini.

Privatna svojina vlasnika

Za razliku od vlasničkih prava na Zapadu, vlasnik privrednog društva u Kini uopšte nema ovlašćenje (na osnovu svog neupitnog prava privatne svojine) da slobodno raspolaže profitom (neto dobiti). To pravo privatne svojine ne omogućava:

  • da se novac slobodno iznosi iz države,
  • da se slobodno investira u inostranstvu,
  • da se slobodno investira u Kini.

Da pojasnim. Može da se investira u inostranstvu, ali samo ako se kupuje većinski paket kompanije na Zapadu, i to samo one koja ima dokazane rezultate poslovanja (nema fiktivnih kupovina), ili ako se kupuje nekretnina ili slična vrednost kao investicija. Ne može radi privatnog luksuza. I ne može da se rizikuje kupovinom manjinskih paketa akcija na stranim berzama.

Ljudi prolaze pored glavne zgrade Banke Kine u Pekingu (Foto: Mark Ralston/AFP/Getty Images)

Ove primere dajem tek kao ilustraciju, a ne kao iscrpno nabrajanje. Nasuprot tome, u Kini može da se troši na luksuz vlasnika, ali ne može da se investira u većinske pakete akcija banaka (osim od skora za male i srednje banke). Sve sistemski važne banke su u većinskom državnom vlasništvu. Ne može da se kupuje većinski paket ni u jednoj oblasti koja se zasniva na resursima Kine. Sve je to u većinskom državnom vlasništvu.

Otuda je metodološki pogrešno upoređivati privatnu svojinu u privredi Kine i onu u kapitalističkom svetu. Naravno, ako imate pekaru u Kini onda je to isto što i pekara u Francuskoj, ali ako imate veću kompaniju u Kini onda vaša vlasnička prava uopšte nisu isto što i prava vlasnika velike kompanije u Nemačkoj, Francuskoj ili SAD. A potpuno je nesporno i da različiti politički sistemi dodatno oblikuju privredne sisteme Kine i kapitalističkih društava.

Fer tržišna ekonomija

Tako u Kini monopoli/oligopoli uopšte nisu mogući. Na Zapadu su oni redovna pojava. Zakonito izbegavanje oporezivanja u Kini nije moguće, kod najvećih kompanija na Zapadu je redovna pojava. U Kini ne postoji bitan uticaj krupog privatnog kapitala na donošenje političkih odluka, dok na Zapadu, a naročito u SAD, uopšte ne postoje političke odluke koje nisu u funkciji krupnog kapitala.

U Kini se smanjuje siromaštvo i velikom brzinom proširuje srednja klasa. Na Zapadu dolazi do siromašenja stanovništva, najsiromašniji to i ostaju iz generacije u generaciju, a srednja klasa se smanjuje… Ali to, da tako kažem, dolazi posle. A prvo privatna svojina po svojim ovlašćenjima u Kini uspostavlja osnovu za dalje političko preoblikovanje kapitalističkog u socijalistički sistem.

Ljudi prolaze pored bilborda koji promoviše Šenžen kao demonstraciono područje socijalizma sa kineskim karakteristikama, 20. novembar 2020. (Foto: Yan Cong/Bloomberg via Getty Images)

Paradoksalno, ali tačno, samo socijalistički sistem sa kineskim karakteristikama garantuje fer tržišnu ekonomiju. Svi kapitalistički sistemi završili su u neograničenoj moći najkrupnijeg finansijskog kapitala koji u svim oblastima eliminiše fer tržišnu utakmicu. Posledica je da razvoj (kao i mir i stabilnost, ali je to druga tema) više ne stanuje na Zapadu, a ako vam je stalo do konkurencije, onda investirajte u socijalističku Kinu.

Kina je dokazala da tržišna privreda nije suprotna naporu da što je moguće veći broj ljudi živi dostojanstveno (što je drugo ime za socijalizam) – na tragu naših razmatranja od pre 50-60 godina. Pošto je nama iz nekog razloga „sitno” da proučavamo sopstvena iskustva, sada ćemo to isto izučavati na primeru Kine. Za Zapad je kasno. Oni su upali u politički autizam.

 

Izvor RT Balkan

 

Naslovna fotografija: Reuters/Stringer

 

BONUS VIDEO:

Svet
Pratite nas na YouTube-u