U potrazi za legitimitetom

U potrazi za sopstvenim legitimitetom, odnosno legitimisanjem sopstvenog političkog delovanja i njegovih ciljeva, i vlast i njeni protivnici se u tekućoj krizi, sa elementima društvenog rascepa i institucionalne anomije, u najvećoj meri pozivaju na narod.

Za vlast to podrazumeva ukazivanje na rezultate izbora koji su već više od deceniju pokazivali značajnu prednost vladajućih stranaka u odnosu na opozicione, a čija legitimnost u osnovi nije osporena ni od jednog bitnog međunarodnog činioca. Za njih je, dakle, narod u prvom redu biračko telo, prema izbornim kriterijumima većinski opredeljeno za aktuelnu političku vlast.

S druge strane, a kako se aktuelna kriza sve više produbljivala, pojam naroda je u retorici vlasti sve više korišćen za opisivanje nižih socijalnih slojeva i eventualno takozvane tihe većine, koja, ako se već ne protivi, aktivno ne učestvuje u manifestacijama otpora.

Kako svoju legitimnost ne bi temeljila samo na kvantitativnim parametrima, vlast je pokušala da mu prida i kvalitativnu notu, slojevima, grupama i pojedincima koji je podržavaju ili joj se makar aktivno ne protive, pripisujući vrednosti patriotizma, državotvornosti, suverenizma, miroljubivosti, egalitarnosti, dok je protivnike opisivala kao zlonamerne ili izmanipulisane zastupnike stranih interesa, s jedne, ili, teorijski nešto sofisticiranije, kao pripadnike odnarođene srednje klase bez pravog osećaja kako za rodoljublje, tako i za socijalnu pravdu.

Pozivanje na narod

Protivnici vlasti, koje možemo razvrstati na grupacije stranačke opozicije, civilnog sektora i studentskog pokreta, narod su po pravilu sagledavali kao aktivno građanstvo, odnosno kao segment stanovništva koji aktivno, usmereno i samosvesno učestvuje u manifestacijama otpora, a koji je, o čemu svedoče demonstracije i drugi oblici javnog okupljanja, i brojčano dosegao nezanemarljive razmere.

Narod iz ovakve perspektive nije kvantitativno merljiva i pasivna kategorija, nego politički samosvestan i vrednosno usmeren segment opšteg stanovništva, koji se želi predstaviti što kao „glas savesti“ tihe većine, što kao „vrh ledenog brega“, koji, brojnošću aktivnih učesnika, oslikava istinsko raspoloženje i velikog dela pasivne većine. Deo stanovništva koji aktivno podržava vlast ili koji joj se ne suprotstavlja i ne pridružuje otporu, protivnici vlasti po pravilu definišu kao izmanipulisane, ucenjene, uplašene ili kupljene pojedince, sa manjkom političke svesti i etičkih parametara.

Deo stanovništva koji podržava vlast ili koji joj se ne suprotstavlja, protivnici vlasti po pravilu definišu kao izmanipulisane, ucenjene, uplašene ili kupljene pojedince

Politički legitimitet vlasti se osporava dovođenjem u pitanje regularnosti izbora, izbornog konteksta obeleženog kontrolom medija i praksom potkupljivanja, ucenjivanja i zastrašivanja birača, kao i sveobuhvatnom i sistematskom praksom manipulacije i kontrole koju sprovodi vlast, koji dovodi u pitanje uvid u pravo stanje i raspoloženje biračkog tela, kao i legitimnost osnovnih državnih i društvenih institucija.

Ovde, dakle, mogu ponoviti ono što sam napisao u tekstu o tekućoj krizi iz perspektive sukoba elita (OVDE), kako se vlast u prvom redu poziva na politički, a njeni protivnici na društveni i kulturni legitimitet, kao osnove za sopstveno delovanje i kao izvorišta sopstvene (legitimne) moći. Tako i pojam naroda vlast pre svega vidi u političkim okvirima, kao kvantitativnu, izborima povređenu većinu i kao nosioce nekakvih autentičnih težnji i vrednosti navodno otpornih na spoljne uticaje kojima je podlegao „odnarođeni“ segment stanovništva, inače ponosan na svoj društveni i kulturni kapital…

Protivnici vlasti, s druge strane, narod vide kao aktivnog subjekta koji samosvesno učestvuje u odbrani i formiranju određenih vrednosti, aktivno ispoljavajući, a ne samo pasivno prihvatajući sopstveni kolektivni identitet.

Zavisno od političkih i ideoloških preferencija, kojih je među protivnicima vlasti čitava lepeza, poimanje naroda iz ove perspektive može ići od naroda kao sinonima za građanstvo, nacionalno institucionalizovanog pojma naroda, do organskog razumevanja ovog pojma.

U ovome vlast ima očit problem da kvalitativne i implicitne parametre kojima definiše pojam naroda zasnuje na čvršćim idejno-vrednosnim kriterijumima, koji bi spadali u domen društveno-kulturnog legitimizovanja, naspram puke i neminovno kratkoročne i slabo motivišuće političke mehanike.

Svođenje pozicije i argumentacije protivnika na delovanje u službi stranaca ili pripadnost privilegovanoj i „odnarođenoj“ srednjoj klasi nisu dovoljno uverljive da bi trajnije legitimizovane poziciju vlasti i motivisale njene pristalice i šire slojeve, odnosno stvorile uverenje da su njihovo održanje na vlasti i promene koje najavljuju poželjni i neophodni za dalji razvoj države i naroda, odnosno da predstavljaju njegov vitalni kratkoročni interes.

Ovome svakako ne pomažu veoma problematični i verovatno pogubni postupci vlasti poput otvorenog pozivanja na neinstitucionalizovano nasilje od strane njenih predstavnika, pa i onog koji se obično percipira kao njen prvi čovek.

Treći put

Protivnici vlasti, s druge strane, imaju problem da društveni i kulturni legitimitet na koji se pozivaju pretvore u politički. Ovo se pre svega tiče problema velikih političkih, ideoloških i interesnih razlika prisutnih među pripadnicima ove grupacije, koji otežava političku artikulaciju i institucionalizaciju, kao i nasleđeni mentalitet prisutan kod mnogih među protivnicima režima, koji otežava pridobijanje za svoje ideje i ciljeve širih društvenih slojeva i stvara podozrenje kod onog dela inteligencije koji izražava razložnu sumnju prema usrećiteljskim projektima različitih vrsta, pa i onima sa potencijalno nacionalnim predznakom.

Protivnici vlasti, s druge strane, imaju problem da društveni i kulturni legitimitet na koji se pozivaju pretvore u politički

U najkraćem, i vlast i njeni protivnici imaju neki svoj narod ili sopstveno shvatanje naroda na koji se pozivaju prilikom legitimizovanja sopstvenih pozicija. S obzirom na globalne promene u političkoj i ideološkoj sferi, destabilizaciju međunarodnih odnosa koja bi uskoro mogla da zahvati i nas na jedan još drastičniji način nego do sada, regionalno pregrupisavanje snaga koje ne izgleda kao da je u interesu Srbije i srpskog naroda, potrebno je da se kriza u kojoj smo se našli što pre razreši i da se omogući da naša država bude u prilici da adekvatno odgovara na tekuće i predstojeće izazove.

Između vlasti sumnjivog ili otvoreno rečeno veoma spornog legitimiteta i dela njenih protivnika koji otvoreno rade za neprijateljske centre moći ili makar zastupaju njihove interese, najveća odgovornost je na patriotski nastrojenim grupama i pojedincima, koji bi trebalo da makar pokušaju da pronađu način da institucionalizuju svoje delovanje i učine ga efikasnim, efektivnim i funkcionalnim.

Ova grupacija bi morala da ima jasnu državotvornu i narodnosnu svest, otpornu na ideološku ostrašćenost, partizanštinu i praznu propagandnu retoriku bilo kog tipa, ali ne bi smela biti ravnodušna ni prema idejama i vrednostima na kojima počiva želja velikog dela stanovništva Srbije da se naš zajednički život ustroji na vrednostima istinske solidarnosti i odgovornosti, a ne društvenom nasilju, primatu interesa i moralnom cinizmu koje je aktuelna vlast dovela do groteskih razmera.

Takođe, ne bi smela da bude ravnodušna ni prema vrednostima socijalne pravde i istinskim težnjama i interesima širih slojeva naroda, a ne samo onih koje u njih pokroviteljski projektuju njegovi privilegovaniji pripadnici.

Naravno, ovo što sam napisao lako može biti otpisano kao spisak pustih želja i takođe prazna retorika, jer pitanje je da li se sve to uopšte može postići u kolonijalizovanoj i poluokupiranoj zemlji i postojećem međunarodnom kontekstu, koliko se bilo koji politički subjekat može formirati bez odlučujućeg upliva onih koji našem narodu ne žele dobro.

Ali možemo makar da probamo i jasno (po)kažemo kako Srbija i srpski narod imaju pravo na svoje interese, kako bi naš dugotrajni identitetski rascep bilo neophodno makar privremeno i delimično prevazići nalaženjem nekakvog zajedničkog vrednosnog i interesnog sadržaoca, i konačno, kako ne postoji ni jedan razlog zbog kog bi naš narod trebalo da se odrekne želje da živi slobodnije i dostojanstvenije, i na unutrašnjem i na spoljašnjem planu, i da je to vredno svakog – podrazumeva se usmerenog, vrednostima potkrepljenog i prema stvarnosti i posledicama odgovornog – truda.

Vladimir Kolarić je pisac i teoretičar kulture, autor knjiga „Javni interes u kulturi“, „Kultura i bezbednost“, „Plamen Donbasa – eseji o Trećem svetskom ratu“ i drugih.

Izvor: Novi Standard

Naslovna fotografija: Mihailo Bratić/Novi Standard

BONUS VIDEO: